ΤΟ ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ Μ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΥΡ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ

ΤΟ ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ

ΚΑΤΑ ΤΟΝ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Περιοδικό Βημόθυρο (τεύχ. 2-3, Άνοιξη - Καλοκαίρι 2010, σ. 259-265)

Πάμπολλες οι αναφορές και οι μελέτες για το έργο του Παπαδιαμάντη στην εποχή μας. Ειδικές εργασίες και μάλιστα τολμηρές, όπως χαρακτηρίζονται από διάφορους κριτικούς, απόπειρες ερμηνείες του έργου του, βλέπουν το φώς της δημοσιότητας συνεχώς. Και είναι γνωστό ότι υπάρχει και μία επιστημονική διχογνωμία για το ποιος τελικά Παπαδιαμάντης είναι ο αληθινός. Ο ορθόδοξος και κοσμοκαλόγερος ή ο σκοτεινός και ερωτικός νοσταλγός; Ο ταπεινός και ασίγαστος ψάλτης της Ορθοδοξίας ή ο “εωσφορικός”1 δημιουργός; Φυσικά, στο τεράστιο αυτό δίλημμα δεν θα δώσουμε απάντηση εμείς εδώ. Θα προσπαθήσουμε, όμως, να καταδείξουμε πως ο κυρ Αλέξανδρος δεν ήταν απλώς ένα πιστό μέλος της Εκκλησίας ή ένας πολύ καλός πρακτικός ψάλτης, που γνώριζε τα εκκλησιαστικά και λειτουργικά θέματα. Ο Παπαδιαμάντης ήταν γνώστης της Ορθόδοξης Θεολογίας όσο λίγοι στον καιρό του. Βίωνε την παράδοση της ρωμιοσύνης με απόλυτη ένταση γι’ αυτό και έγραψε, ουσιαστικά κατήγγειλε, τα προβλήματα στον κλήρο, την προτεσταντίζουσα δράση των θρησκευτικών οργανώσεων της εποχής του, την περιθωριοποίηση των λαϊκών, τους οποίους έβλεπε ως συλλειτουργός των ιερέων2. Ακόμη, αναδείχθηκε υπέρμαχος της Βυζαντινής λειτουργικής τέχνης, μουσικής και αγιογραφίας, πιστός τηρητής του τυπικού, λάτρης του μοναχισμού. Μόνος και φυσικά πρωτοπόρος στην εποχή του, αντιτάχθηκε στην μουσειοποίηση της λειτουργικής τέχνης3, περιέγραψε με σαφήνεια τις ολέθριες δυτικές επιδράσεις στον καθόλου εκκλησιαστικό βίο, προέβαλε το γνήσιο λειτουργικό ήθος. Πρέπει να υπογραμμιστεί το γεγονός ότι κανένας τότε δεν συμμερίστηκε την οδύνη του κυρ Αλέξανδρου, που εκπήγαζε από την βαθιά εκκλησιαστική του συνείδηση. Για τον Παπαδιαμάντη πρωτοτυπία στις λειτουργικές τέχνες, σημαίνει να μένει κανείς πιστός στους πρώτους τύπους της τέχνης αυτής. Η Εκκλησία για τον Παπαδιαμάντη “έχει έναν παραδεδεγμένο τύπον, ον ουδείς δύναται αποινεί να παραβή και ρητώς απαγορεύεται πάσα καινοτομία είτε εις την αρχιτεκτονικήν και γραφικήν και την λοιπήν των ναών διακόσμησιν, είτε εις την μουσικήν και των άλλην λατρείαν”.4

Και για να εστιάσουμε την μουσική προσωπικότητά του: Υπήρξε ψάλτης, τυπικάρης, υμνογράφος5 και παραϋμνογράφος – έγραφε δηλ. σατιρικά6 όπως οι Βυζαντινοί – και για την εποχή του μουσικολόγος, υπό την έννοια ότι προέβη σε καίριες παρατηρήσεις σχετικά με την εκκλησιαστική μουσική. Παρατηρήσεις, οι οποίες παραμένουν επίκαιρες και μάλλον διαχρονικές.

Ο Παπαδιαμάντης ήταν φορέας μιας σπουδαίας και ζωντανής, τότε, παραδόσεως: της Κολλυβαδικής ή καλύτερα φιλοκαλικής. Το μοναστήρι του Ευαγγελισμού στη Σκιάθο, όπου πήγαινε ο Παπαδιαμάντης, ήταν η ορατή αλλά και ζωντανή παρουσία που διασφάλιζε την αγιορείτικη λειτουργική παράδοση των Κολλυβάδων πατέρων7. Αυτήν την παράδοση μεταφύτευσε ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα! Στο ναϋδριο του Προφήτου Ελισσαίου, όπου τελούνταν τις μεγάλες γιορτές αγρυπνίες μέχρι πρωίας, σύμφωνα με τις τυπικές διατάξεις του Αγίου Όρους. Σε αυτές τις παννυχίδες έψαλλαν οι δύο Αλέξανδροι: Ο Παπαδιαμάντης και ο Μωραϊτίδης. Η μαρτυρία του μουσικολόγου και πρωτοψάλτου Κωνσταντίνου Ψάχου είναι ιδιαίτερα σημαντική: "αμφότεροι δεν ψάλλουσι προς επίδειξιν, αλλά ψάλλουσιν εκ συνειδήσεως δια να προσευχηθώσι και να επικοινωνήσωσι με το θείον, με πίστιν αληθή, η οποία κατέστη εγγενής του πνεύματός των. Ο Παπαδιαμάντης γνωρίζει από στήθους όλα τα κείμενα, όπως και την μουσικήν όλων των κανόνων (ενν. του όρθρου), εις τους οποίους προπάντων είναι αμίμητος. Είναι ειδήμων των τυπικών διατάξεων των αγρυπνιών και όλων εν γένει των ιερών ακολουθιών, ψάλλει δε με όλως ατομικόν του ιδίωμα τους πολυελέους των Αγρυπνιών πάσης εορτής…".8 Το γεγονός ότι – όπως μαρτυρεί ο Κωνσταντίνος Ψάχος – ο Παπαδιαμάντης γνωρίζει πάρα πολύ καλά να ψάλει τους κανόνες και τους πολυελέους, αποδεικνύει την ευεργετική επίδραση της κολλυβαδικής παραδόσεως. Ας σημειωθεί ότι οι περισσότεροι από τους σημερινές ψάλτες αγνοούν το μέλος των κανόνων και των πολυελέων – κυρίως αυτών που ονομάζουμε "εκλογή" από το ψαλτήρι του Δαβίδ. "Εν τη εκτελέσει των μελών τούτων ο Παπαδιαμάντης ήτο αμίμητος", αναφέρει ο Τσόκλης.9

Εννοείται ότι οι επιδράσεις από το αγιορείτικο τυπικό - εκτός από την φανέρωσή τους στην πράξη – καταφαίνονται και σε διηγήματα που έχουν ως σκηνικό τους όχι μόνο μοναστηριακούς χώρους, αλλά εκκλησίες και ξωκλήσια της Σκιάθου.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες του Παπαδιαμάντη, στο τέλος του 19^ου αιώνα κυριαρχεί η φθορά του πατροπαράδοτου ήθους στην εκκλησιαστική μουσική, όχι μόνο λόγω της εισαγωγής της τετραφωνίας σε κεντρικούς ναούς των Αθηνών,10 αλλά και εξ αιτίας της άγνοιας, της αμβλύνσεως του ευλαβούς εκκλησιαστικού φρονήματος και της αδιαφορίας των υπευθύνων. Οι απόψεις του Παπαδιαμάντη για την εκκλησιαστική μουσική δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας αισθητικής προτίμησης. Η εισαγωγή της ευρωπαϊκής μουσικής έχει σχέση με την εμφάνιση του πιετισμού και την εκκοσμίκευση της εκκλησιαστικής τέχνης. Οι επιχειρούμενοι νεωτερισμοί αλλοιώνουν το πνεύμα και την ουσία της παράδοσης διαστρέφουν το ορθόδοξο βίωμα. Για τον Παπαδιαμάντη η εκκλησιαστική μουσική και υμνογραφία, ο λόγος και το μέλος, ως αδιάσπαστη ενότητα διδάσκουν και θεολογούν μέσα από τη δική τους συμβολική αποτύπωση της εκκλησιαστικής αλήθειας.

Όλα τα παραπάνω μπορεί να εντοπίσει κανείς στα άρθρα του Παπαδιαμάντη για την Μεγάλη Εβδομάδα. Πρόκειται για έξι σειρές άρθρων, γραμμένες για αθηναϊκές εφημερίδες. Οι τέσσερεις σειρές δημοσιεύονται στα ΑΠΑΝΤΑ του Παπαδιαμάντη, που έχει επιμεληθεί ο γνωστός Φιλόλογος Νίκος Τριανταφυλλόπουλος. Φέρουν τους τίτλους: Η Εβδομάς των Αγίων Παθών (1877),11Η Αγία και Μεγάλη Εβδομάς (1881), 12 Η Μεγάλη Εβδομάς εν Αθήναις (1887),13 και με τον ίδιο τίτλο το 1892.14

Οι άλλες δύο σειρές εκδόθηκαν από τον φιλόλογο Φώτη Δημητρακόπουλο,15 καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και δημοσιεύτηκαν: η πρώτη στην εφημερίδα Ακρόπολις τον Μάρτιο του 1893,16 η δεύτερη στην εφημερίδα Εφημερίς τον Απρίλιο του 1894.17 Ο Φ. Δημητρακόπουλος στον σχολιασμό των άρθρων αυτών παρατηρεί: "Οπωσδήποτε, είναι εύλογο να αναμένει κανείς ότι δεν είναι μόνο τα έτη 1892 και 1893 που η Ακρόπολις δημοσίευσε άρθρα του Παπαδιαμάντη για τη Μεγάλη Εβδομάδα, το θέμα χρειάζεται έρευνα"18και επισημαίνει πως τη Μεγάλη Εβδομάδα του 1900 δημοσιεύονται στην Εσπερινή ανυπόγραφα θρησκευτικά άρθρα που με ασφάλεια μπορούν να αποδοθούν στον Παπαδιαμάντη.19

Σε όλες αυτές τις σειρές των Μεγαλοβδομαδιάτικων άρθρων του ο Παπαδιαμάντης με συνοπτικό τρόπο αναφέρει το γεγονός που εορτάζει η Εκκλησία κάθε μέρα, επισημαίνει το βαθύτερο νόημά του, παραθέτει – πολλές φορές αυτούσια τροπάρια ή αγιογραφικά αναγνώσματα της ημέρας, δεν παραλείπει κάποιες ιστορικές αναφορές που θεωρεί απαραίτητες, και βέβαια προβαίνει σε σημαντικές παρατηρήσεις για την τυπική διάταξη, την μετρική των ύμνων και το ήθος του μέλους. Τέλος, καταγράφει συνήθειες – κυρίως αθηναϊκές – που επικρατούσαν στους ναούς κατά την τέλεση των ακολουθιών της Μεγάλης Εβδομάδος.

Ο λόγος του την Μεγάλη Δευτέρα, προτρεπτικός: "…. κατανυσσόμενοι και ενούντες την φωνήν της ψυχής μας εις τους λυρικούς της Εκκλησίας ύμνους τους κατακηλούντας ημάς διά της γλυκυτάτης βυζαντινής μούσης των, ας ενωτισθώμεν την μελαγχολική κ' εμπνέουσα ακολουθίαν του Νυμφίου".20 Ο Παπαδιαμάντης στέκεται ιδιαίτερα στο Τριώδιο της Μεγάλης Δευτέρας, "Τω την άβατον κυμαινομένην θάλασσαν", δηλαδή στον κανόνα που έχει τρείς ωδές και είναι ποίημα του "υψιπέτου" – όπως τον χαρακτηρίζει – Κοσμά του Μελωδού. Τα τροπάρια του κανόνος τα θεωρεί "κατανυκτικότατα και τρυφερά, άτινα εν ήχω αρμόζοντι ψάλλονται".21 Ο αρμόζων ήχος εδώ είναι ο δεύτερος. "Εν γένει, γράφει ο Παπαδιαμάντης, όλα τα τροπάρια είναι αμίμητου καλλονής και μελωδίας, και συνιστώμεν να προσέξωσιν οι φιλόχριστοι αναγνώστες όχι διά των εξωτερικών οφθαλμών αυτών, αλλά διά των ομμάτων της ψυχής εν καθαρώ συνειδότι".22 Δηλαδή, αυτό όπου έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι ο πιστός να προσεγγίζει τους ύμνους της Εκκλησίας διανοητικά, αλλά κυρίως βιωματικά. Δεν έχει σημασία αν ο ψάλτης έχει ορισμένες τυπικές ή τεχνικές γνώσεις, αλλά το αίσθημα που εκφράζει. Και το ήθος του μέλους εκπηγάζει από την ψυχή.

Την Μεγάλη Τρίτη στον Όρθρο ψάλλεται “το Διώδιον του θεσπεσίου ποιητού Κοσμά", 23 το οποίο περιλαμβάνει βραχύτατα τροπάρια, αλλά περιεκτικά σε νοήματα υψηλά και διδακτικά. Εδώ ο Παπαδιαμάντης προβαίνει σε απίθανες παρατηρήσεις περί της αρχαίας Ελληνικής μετρικής και της σχέσεώς της με την εκκλησιαστική: "Καθώς η ρυθμοποιία του Πινδάρου και των άλλων χορικών της Δωρίου μούσης βαίνει κατά κώλον, ήτοι ημιστίχιον, και ουχί κατά στίχον, δεσπόζοντος μεν του μέλους, υπουργούντος δε του ρυθμού, ούτω και των ιερών ποιητών μας, αληθών εγκαλλωπισμάτων του μεσαιωνικού Ελληνισμού, η ρυθμοποιία βαίνει κατά κώλον, και ουχί κατά στίχον, διαφέρουσα μόνον της πινδαρικής κατά τούτο, ότι βάσις του ρυθμού είναι ο λογικός ήτοι γραμματικός τόνος, και όχι η απολεσθείσα ποσότης των μακρών και βραχέων. Και η λυρική δε ποίησις της Εκκλησίας είναι χορική, καθώς η της Δωρίου σχολής των αρχαίων, και οι ειρμοί και τα τροπάρια είναι αι στροφαί και αντιστροφαί, και η καταβασία ουδέν άλλο είναι ειμή η επωδός της πινδαρικής ποιήσεως. Γράφονται δε τα τροπάρια κατά συνήθειαν εν συνεχεία και ισότητι γραμμών..., της στίξεως γενομένης ουχί κατ’ έννοιαν, αλλά κατά ρυθμόν και μέλος".24 Οι παρατηρήσεις αυτές φανερώνουν πόσο ο Παπαδιαμάντης γνώριζε καλά την αρχαία ελληνική ποίηση και θεωρούσε ότι συνέχειά της είναι η ποίηση της Εκκλησίας. Σ’ ένα άλλο κείμενό του που διερευνά την σχέση αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής μουσικής, αποφαίνεται με κατηγορηματικότητα. Και, θα πρέπει να πούμε ότι και σύγχρονη μουσικολογική έρευνα τον δικαιώνει: "Η Βυζαντινή μουσική είναι τόσον Ελληνική όσον πρέπει να είναι. Ούτε ημείς την θέλομεν, ούτε την φανταζόμεθα, ως αυτήν την μουσικήν των αρχαίων Ελλήνων. Άλλ' είναι η μόνη γνησία και η μόνη υπάρχουσα. Και δι’ ημάς, εάν δεν είναι η μουσική των Ελλήνων, είναι η μουσική των Αγγέλων".25

Την Μεγάλη Τετάρτη στον όρθρο “ψάλλεται αργώς και μετά μέλους το πλήρες βαθείας ποιήσεως εκκλησιαστικής τροπάριον της Κασσιανής, το ευωδέστερον ίσως άνθος της Βυζαντίδος μούσης", 26 σημειώνει ο Παπαδιαμάντης. Και εξηγεί ότι "μέλος ημείς εννοούμεν το Βυζαντινόν, διότι η ποίησις και ο ρυθμός αυτός του τροπαρίου... έχει τονισθεί υπό αρχαιοτάτου μουσικοσυνθέτου, συνδυάσαντος τον ρυθμόν των στίχων με του μέλους την αφελή χάριν. Δεν χωρεί λοιπόν εις ταύτα ουδείς νεωτερισμός, ουδεμία καινοτομία τετραφωνική ή πολυφωνία, ως την σήμερον αποπειρώνται τούτο καινοτόμοι τινές. Δεν είναι δυνατόν να τονίση τις σήμερον αυτό καλλίτερον ή ο ποιητής του τροπαρίου ο και μελοποιός τυγχάνων. Ώστε κατά τας ημέρας τουλάχιστον ταύτας άφετε την μονοφωνίαν της Βυζαντινής και μη μιγνύετε εν αυτή ξενισμούς, οίτινες δεν είναι άλλο παρά αυτόχρημα βεβήλωσις του αγνού θρησκευτικού βυζαντινού μέλους".27 Ο Παπαδιαμάντης εδώ αναδεικνύεται υπέρμαχος της μονόφωνης εκκλησιαστικής μουσικής, καταδικάζοντας οποιαδήποτε απόπειρα καινοτομίας. Είναι αξιοσημείωτο ότι επειδή γνωρίζει την έλλειψη του αρχετύπου μέλους, δηλαδή του μέλους της Κασσιανής, σημειώνει: “προτιμάται και σχετικώς τελειοτέρα λογίζεται του αρχαιοτέρου τονίσαντος μουσικού η περισωζομένη σύνθεσις".28 Κάτι που συμβαίνει εν πολλοίς και κατ' αναλογίαν στις μέρες μας, καθώς επικράτησε να ψάλλεται η μουσική σύνθεσις του τροπαρίου από τον Πέτρο τον Πελοποννήσιο, Λαμπαδάριο της Μ.τ.Χ.Ε. περί τα μέσα 18^ου αιώνα. Γι’ αυτό προβαίνει και σε δύο καίριες επισημάνσεις που αφορούν στους ψάλτες της εποχής του, και όχι μόνο... Σημειώνει ότι το "περιλάλητον ιδιόμελον Κασσιανής μοναχής... οι πολλοί των εν Αθήναις ψαλτών καλώς εν γένει φιλοτιμούνται να μέλπωσιν, ως και παν ό,τι από διφθέρας ψάλλουσιν. Τα ποιητικώτατα όμως και μελωδικότατα τριώδια του ιερού Κοσμά, δεν ηξίωσαν ποτέ να μελετήσωσιν, αταλαιπώρως έχοντες και ολιγώρως προς τα τοιαύτα".29 Δηλαδή, μπορεί οι ψάλτες να αποδίδουν το περίτεχνο και μακροσκελές τροπάριο της Κασσιανής, αλλά αδυνατούν να ερμηνεύουν όμως πρέπει τους κανόνες της Μεγάλης Εβδομάδος, που είναι μέλη συλλαβικά. Ο απαράμιλλος γνώστης των κανόνων, ο κυρ Αλέξανδρος, ονειδίζει έτσι την ολιγωρία των ψαλτών σε σχέση με το λαμπρό αυτό ποιητικό είδος. Κι ακόμα διαπιστώνει με θλίψη ότι το τροπάριο της Κασσιανής "δυστυχώς δεν ψάλλεται παντού, ως δεί, κατανυκτικώς, αλλά φωναίς ατάκτοις!!"30 Προφανώς εδώ ο Παπαδιαμάντης μεταφέρει σε μία μόνο φράση τον 75^ο κανόνα της Πενθέκτης εν Τρούλλω Οικουμενικής Συνόδου: "μήτε βοαίς ατάκτοις κεχρήσθαι και την φύσιν προς κραυγήν εκβιάζεσθαι … αλλά μετά πολλής προσοχής και κατανύξεως τα ψαλμωδίας προσάγειν τω των κρυπτών εφόρω Θεώ".31

Στον όρθρο της Μεγάλης Πέμπτης ψάλλεται πλήρης κανόνας, ποίημα και αυτός του Αγίου Κοσμά του Μελωδού, επισκόπου Μαϊουμά. Ο Παπαδιαμάντης, ο οποίος ελκύεται ιδιαίτερα από το ποιητικό αυτό είδος, παραθέτει μία σύντομη ανάλυση του κανόνος. Όταν φτάνει στην έβδομη ωδή, παρατηρεί ότι "το πρώτον μετά τον ειρμόν τροπάριον ταύτης, "Νευστάζων κάραν Ιούδας, κακά προβλέπων", ηρανίσθη ο μελωδός εκ του Ομηρικού στίχου της Οδυσσείας:

Νευστάζων κεφαλήν, δη γαρ κακόν όσσετο θυμώ.”32 Προφανώς, ο Παπαδιαμάντης έχει υπόψιν του την σχετική ερμηνεία του τροπαρίου από τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, ο οποίος στο Εορτοδρόμιόν του γράφει: "την αρχήν του τροπαρίου κλέπτει από το Σ, της Οδυσσείας˙ εκεί γάρ εισάγει ο Ποιητής τον Οδυσσέα, ότι επέστρεψεν εις τον οίκον του, ως ένας ξένος και πτωχός, και ότι ύβρισεν ένα από τους μνηστήρας της Γυναικός του Πηνελόπης Αμφίνομον ονομαζόμενον˙ ο δε Αμφίνομος εκείνος, θυμωθείς δια τας ύβρεις, ανεχώρησε νεύων την κεφαλήν του, και κακά μελετών κατά του Οδυσσέως".33 Αυτά λοιπόν τα ομηρικά λόγια "Νευστάζων κεφαλήν˙ δη γάρ κακόν όσσετο θυμώ", μεταφέρει ο μελωδός στον νέο Αμφίνομο, τον Ιούδα, ο οποίος "νευστάζων κάραν, κακά προβλέπων εκίνησεν, ευκαιρίαν ζητών παραδούναι τον Κριτών εις κατάκρισιν".34 Το γεγονός ότι ο Παπαδιαμάντης γνωρίζει τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη δεν είναι δυσεξήγητο, αφού ο Άγιος Νικόδημος υπήρξε ένας από τους πρωταγωνιστές της κολλυβαδικής, δηλ. φιλοκαλικής αναγεννήσεως, της οποίας μέτοχος υπήρξε από τα νεανικά του χρόνια ο Παπαδιαμάντης.

Στο τέλος του όρθρου της Μεγάλης Πέμπτης ψάλλεται το ιδιόμελον "Μυσταγωγών σου, Κύριε, τους μαθητάς…", το οποίο, σημειώνει ο Παπαδιαμάντης, περιέχει "κάλλος τρυφερόν και ύψος αληθείας. Ο ήχος εις ον ψάλλεται το τροπάριον τούτον, όστις είναι ο πλάγιος του πρώτου, το καθιστά έτι τρυφερώτερον και μελωδικώτερον".35 Σε άλλο άρθρο του για την Μ. Τετάρτη το χαρακτηρίζει "περιπαθές και κατανυκτικόν".36

Την Μεγάλη Πέμπτη τελείται η θεία λειτουργία του Μ. Βασιλείου, η οποία διακρίνεται από την συνήθη του ιερού Χρυσοστόμου, λόγω του μήκους των ευχών, και γι’ αυτό ψάλλονται αργά ο επινίκιος ύμνος "Άγιος, Άγιος, Άγιος", το "Αμήν", το "Σε υμνούμεν" και το "Επί σοι χαίρει". Ο Παπαδιαμάντης παρατηρεί ότι "τα αργά ταύτα μέλη, αρχαιότατα και σεμνότατα όντα, εμπνέουσι τοις ακροατοίς μέγαν σεβασμόν”.37 Πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι εκτός από αυτά τα μέλη της Λειτουργίας του Μ. Βασιλείου, πολλά μέλη της Μεγάλης Εβδομάδος φέρουν στα μουσικά χειρόγραφα την ένδειξη "μέλος αρχαίον". Και αυτό το μέλος μας πηγαίνει πολύ πίσω και μας συνδέει με ήχους κι εποχές βυζαντινές, ίσως και πρωτοχριστιανικές, καθώς πολλά στοιχεία της Αρχαίας Εκκλησίας διασώζονται μέχρι σήμερα στην Μεγάλη Εβδομάδα, όπως π.χ. τα αντίφωνα της Μεγάλης Παρασκευής.

Ο Παπαδιαμάντης περιγράφει με ένθεο ζήλο την μοναδικότητα της Ακολουθίας των Παθών: “Αλλά μετά προσοχής παρακολουθήσατε τους απαραμίλλους των μελωδών ύμνους ψαλλομένους εξόχως κατανυκτικά, οίτινες και ως ποίησις και ως μέλος θα παραμείνωσιν εσαεί αθάνατα μνημεία της Βυζαντίδος μούσης. Η της Μεγάλης Παρασκευής ακολουθία είνε η μόνη ήτις περιλαμβάνει τόσην ποικιλίαν τροπαρίων αρμονικώς και μετά σπανίας χάριτος εναλλασσομένων των οκτώ ήχων, οίτινες όλοι απόψε ψάλλουσιν εκθάμβως και επηρμένως υπέρ της Βυζαντινής μουσικής τον πειστικώτερον των ρητορικών λόγων. Τα λεγόμενα Αντίφωνα σεμνοπρεπή και κατανύττοντα, αναφερόμενα δε εις τα Πάθη του Σωτήρος καθιστώσι μελωδικωτάτην και λίαν επαγωγόν την ακολουθίαν ταύτην, δεξιώτατα ποικίλλοντα εις ρυθμούς και ήχους και μεταπίπτοντα εν μαγευτική αντιθέσει από του χρωματικού εις το διατονικόν.”38 Εξαισία και παθητικωτάτη η ακολουθία των Αγίων Παθών. Αυτή η ακολουθία είναι γνωστή στο λαό ως η ακολουθία που διαβάζονται "τα δώδεκα Ευαγγέλια". Πως όμως διαβάζονται και αυτές και οι υπόλοιπες ευαγγελικές περικοπές της Μεγάλης Εβδομάδος;

Ο Παπαδιαμάντης είναι πεπεισμένος ότι ένας τρόπος υπάρχει. Αυτός της εμμελούς απαγγελίας. "Ο λογαοιδικός ούτος τρόπος της απαγγελίας, είναι αρχαιότατος εν τη Εκκλησία, και είναι γνησίως Ελληνικός, όπως φαίνεται και εις τα παλαιά δράματα... Ο τρόπος ούτος της απαγγελίας, δια της παρατάσεως όλων μεν των συλλαβών, αλλά μάλιστα της καταλήξεως εκάστης περιόδου ή εκάστου κώλου, σημαίνει και μιμείται το κήρυγμα, ήτοι την φωνήν του κήρυκος, και ανταποκρίνεται εις την εντολήν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, "κηρύξατε το Ευαγγέλιον πάση τη κτίσει". Εθίζεται δε ν’ απαγγέλληται ο Απόστολος μετά τινος ποικιλίας τόνων και φθόγγων, το δε Ευαγγέλιον απλούστερον και όλως απερίττως".39 Ήδη από την εποχή του Παπαδιαμάντη εμφανίσθηκαν κάποιοι "καινοτόμοι" ιερείς, οι οποίοι "κατήργησαν αυθαιρέτως τον λογαοιδικόν τρόπον και απαγγέλλουσιν τας περικοπάς των θείων ρημάτων δι’ απλής αναγνώσεως".40 Ο Παπαδιαμάντης εμφανίζεται απόλυτος: "Εις τους τοιούτους ιερείς πρέπει ν’ απαγορευθή αρμοδίως η καινοτομία αύτη".41 Δυστυχώς στις μέρες μας τείνει να χαθεί η αρχαιοπρεπής εμμελής απαγγελία των αναγνωσμάτων και επικρατούν οι δύο ακραίες τάσεις: είτε η ξηρή ανάγνωση είτε η εξεζητημένη ψαλμώδησις των αναγνωσμάτων. Μορφές που παραμορφώνουν το κλίμα της Μ. Εβδομάδος και παραποιούν το ήθος των ακολουθιών.

"Ο Επιτάφιος Θρήνος – όρθρος του Μ. Σαββάτου – είναι ελεγειακή ούτως ειπείν εκκλησιαστική ποίησις – σημειώνει ο Παπαδιαμάντης – άπασα η ακολουθία περιπαθής λίαν και το εν τροπάριον συγκινητικώτερον του άλλου. Οποίον πάθος εις τα θρηνώδη εγκώμια, οποία λυρική δύναμις εν αυτοίς συγκινούσα μέχρι ενδομύχων τον άνθρωπον!".42 Η ποίησις και η μελωδία τους είναι αμίμητη! Ο Παπαδιαμάντης ξεχωρίζει και πάλι τον κανόνα που είναι γνωστός από τις πιο πρώτες λέξεις του ειρμού: "Κύματι θαλάσσης". Τον θεωρεί "κελάδημα ποιητικώτατον” 43 “εν των περικαλλεστάτων της Εκκλησίας μουσουργημάτων".44Και επειδή ο κανόνας αυτός είναι ποίημα τριών υμνογράφων: της Κασσιανής, του Κοσμά Μαϊουμά και του Μάρκου επισκόπου Υδρούντος, ο Παπαδιαμάντης αφιερώνει μεγάλο μέρος ενός άρθρου του45 για να διερευνήσει την πατρότητα των ωδών. "Ο πένθιμος ήχος, ο πλ. β', εις ον είναι τονισμένα τα τροπάρια ταύτα, καθιστώσιν αυτά θρηνώδη λίαν και περιπαθέστατα, ψαλλόμενα μάλιστα από καλόν ψάλτην",46 επισημαίνει ο Παπαδιαμάντης, υπαινισσόμενος έτσι, και πάλι, την αδεξιότητα των ψαλτών σχετικά με την ερμηνεία των κανόνων.

Ο Παπαδιαμάντης χαρακτηρίζει τους ύμνους του Επιταφίου ως "παθητικά άσματα". Ακριβώς διότι βιώνει τον λόγο του αγίου Ιγνατίου του Θεοφόρου: "ο εμός έρως εσταύρωται". Και μαζί με τον άνθρωπο πάσχει και η κτίσις "εν Σταυρώ καθορώσα τον Κύριον".47 Στο διήγημά του "Παιδική Πασχαλιά" ο κύρ Αλέξανδρος περιγράφει την συμμετοχή της φύσης με τους θεσπέσιους ήχους της κατά την περιφορά του Επιταφίου: "Και η αύρα πραεία εκίνει ηρέμα τους πυρσούς, χωρίς να τους σβήνη, και η άνοιξις έπεμπε τα εκλεκτότερα αρώματά της εις τον Παθόντα και Ταφέντα, ως να συνέψαλλε και αυτή "ω γλυκύ μου έαρ, γλυκύτατόν μου τέκνον!" και η θάλασσα φλοισβίζουσα και μορμύρουσα παρά τον αιγιαλόν επαναλάμβανε "οίμοι! γλυκύτατε Ιησού!"48

Οι ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδος όπως τους θέλει η Εκκλησία και τους περιγράφει ο Παπαδιαμάντης, είναι γλυκείς, χωρίς να διέπονται από οποιονδήποτε συναισθηματισμό. Είναι αβίαστοι ρυθμού και μέλους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν απαιτούν την δέουσα προσοχή από τους ψάλτες για την καλύτερη δυνατή ερμηνεία. Είναι περιπαθείς, χωρίς βέβαια να εξάπτουν τα γήϊνα πάθη, αλλ’ αντιθέτως διεγείρουν προς πόθον του Πάθους του Χριστού. Είναι ποιητικότατοι, αλλά πάνω απ’ όλα είναι θεόπνευστοι.

Η αναφορά μας στο μέλος της Μ. Εβδομάδος κατά τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη προσπαθεί να αποκαλύψει το "κεκρυμμένον μέλος". Όχι το αγοραίον, αυτό δηλαδή που περιφέρεται συνήθως στα τηλεοπτικά κανάλια και αποτελεί είδος προς κατανάλωσιν. Δυστυχώς, κατακλυζόμαστε τις ημέρες αυτές από τραγουδιστές και ψάλτες, οι οποίοι περιφέρουν στα ΜΜΕ μία άσαρκη, άηχη, μη έχουσα είδος ουδέ κάλλος μελωδία, η οποία ουδεμία σχέση έχει με το ήθος της Μ. Εβδομάδος. Έγινε πλέον της μόδας οι πιο γνωστές μεγαλοβδομαδικές μελωδίες να αποδίδονται με όργανα, παραδοσιακά και άλλα επιδιώκοντας να δώσουν μίαν άλλη διάσταση – όπως λένε – στην Βυζαντινή μουσική. Όμως η αυτή η μουσική από τη φύση της είναι λειτουργική και όχι μουσική ακροάματος. Διακονεί το μυστήριο του ένσαρκου Λόγου, επενδύοντας τον Θεολογικό λόγο, για να μπορεί το σώμα της Εκκλησίας να "πλέκει" στον Θεό Λόγο "εκ λόγων μελωδίαν". Γι’ αυτό και δεν βρήκαν στην Ορθόδοξη λατρεία ποτέ θέση τα μουσικά όργανα. Στην Εκκλησία, "όργανο" γλυκύφθογγο του Αγίου Πνεύματος γίνεται το πιστός, με την καθαρή καρδιά του. "Αυτός ο άνθρωπος ψαλτήριον γενόμενος", λέει ο Μέγας Αθανάσιος. Ο Παπαδιαμάντης σημειώνει σ’ ένα άρθρο του για το Μεγάλο Σάββατο: "Εις τινας ναούς των ημετέρων κοινοτήτων ανά την Ευρώπην, ακούω ότι και βιολία υπό γυναικών κρουόμενα ευρίσκουσι χώρον εις τας λειτουργίας … Αλλά η παραδεδεγμένη ερμηνεία πολλών χωρίων της Π. και της Κ.Δ. είναι αλληγορική, το δε "εν χορδαίς και οργάνω" ιδέ πως το ερμηνεύει η Εκκλησία: "Εν κυμβάλοις χείλεσιν αγνοίς, μουσική τε καρδίας φόρμιγγι, εν ευήχω σάλπιγγι υψηλής διάνοιας …".49 Άρα πρέπει να μη χαθεί η λεπτή ισορροπία: Η γλυκύτητα της μουσικής να μην καταλήγει στον ερεθισμό των παθημάτων και τον μετεωρισμό, αλλά στην απαλλαγή από την ηδονή του συναισθήματος και στην αναζήτηση του θείου εκείνου άσματος, το οποίο "της γής απαλλάττει, και των του σώματος απολύει δεσμών και φιλοσοφείν ποιεί".

Έχοντας εμπιστοσύνη στις πληροφορίες των αισθητηρίων οργάνων μας πολύ εύκολα οδηγούμαστε στην πλάνη και την οίηση, εφ' όσον έχουμε τη σιγουριά ότι κατέχουμε την αλήθεια. Έτσι γινόμαστε "οιηματίες μουσικοί”, κατά την έκφραση του Παπαδιαμάντη.

“Η μουσική είναι ελευθερία και καταφύγιο: όχι αυθαιρεσία και οίηση. Ο άνθρωπος που υψώνει το δικό του (τον δικό του πόνο, τη δική του χαρά, τη δική του αξία) καταστρέφοντας την ισορροπία με τους άλλους και με τον κόσμο, δεν εννοεί την βαθύτερη φωνή της μουσικής”.50 Και ο οιηματίας μουσικός για να προβάλλει το δικό του, επικαλείται και την παράδοση, με την οποία φυσικά ουδεμία σχέση έχει. "Σαν λείψει η αλήθεια, λέει ο Κόντογλου, η ψυχή πεθαίνει από την φωτιά, μ’ όλο που κάνει τον ζωντανό με ξιπασμένα καμώματα".

Το μέλος των ύμνων της Μεγάλης Εβδομάδος δεν έχει σχέση με την περιρρέουσα μουσική ατμόσφαιρα. Τα αληθινά κριτήρια έχουν χαθεί, και ο κίνδυνος της πλάνης είναι κάθε φορά επί θύραις. Τα ακούσματα της Μεγάλης Εβδομάδος, όπως ξεπροβάλλουν γύρω μας, είναι θορυβώδη, σαν τις μηχανές και τα μεγάφωνα των ναών. Δεν έχουν τίποτα από τη χαρμολύπη που πρέπει να χαρακτηρίζει την Μεγάλη Εβδομάδα. Γι’ αυτό περνάνε και φεύγουν. Δεν μπορούν να μας αγγίξουν εσωτερικά. Όμως οι ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδος σαρκώνουν τη χαρμολύπη. Είναι πένθιμοι οι φαιδροί μαζί, γιατί το πένθος ταιριάζει στην ωραιότητα. Έτσι, στο Μυρολόγι της φώκιας, την ώρα που ο Παπαδιαμάντης περιγράφει ένα βασίλεμα του ήλιου σχεδόν δοξαστικό πάνω στα πάλλευκα μνήματα που λάμπουν, η γριά-Λούκαινα "με ψίθυρον φωνήν έμελπεν έν πένθιμον βαθύ μυρολόγι …".51 Με δεδομένη, εδώ, την αρχική σημασία του ρήματος "μέλπω" που είναι τραγουδώ, υμνών με τραγούδι και χορό. Αυτό είναι το μέλος των ύμνων της Μεγάλης Εβδομάδας: μία απρόσμενη συμφωνία του θρήνου και του πένθους με την ελπίδα της Ανάστασης. “Τότε η μουσική καταλήγει σε μίαν εσωτερική αρμονία που δεν σκορπίζει τον άνθρωπο. Του δίνει τη δύναμη ν’ ανέβει πάλι στον επάνω κόσμο˙ υπομένει, αντέχει, σηκώνει το φορτίο του και περιμένει πορευόμενος. Η μουσική του είναι προανάκρουσμα της επερχόμενης αυγής, δε χάνεται στη νύχτα, αν και πρέπει να περάσει μέσα απ’ αυτή. Είναι η μουσική του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, η λεπτή αύρα που από τα χείλη του ανεβαίνει την κλίμακα του "άνω βυθού".52 Και αυτή η ανάβαση οδηγεί από την μουσική τελειότητα της αρμονίας του ηδύτατου μέλους, στην άφθογγο τελειότητα της αρμονίας των προσώπων, την οποία επιτυγχάνει η άρρητος μουσική της αγάπης.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1. βλ. Guy (Michel) Saunier, Εωσφόρος και Άβυσσος, Ο προσωπικός μύθος του Παπαδιαμάντη, Αθήνα 2001. Και επίσης τις ιδιαίτερες προσεγγίσεις στο έργο του Παπαδιαμάντη:

- Λάκης Προγκίδης, Η κατάκτηση του μυθιστορήματος, Από τον Παπαδιαμάντη στον Βοκκάκιο, Αθήνα 1998.

- Κωστή Παπαγιώργη, Αλέξανδρος Αδαμαντίου Εμμανουήλ, Αθήνα 1997.

2. Για τα θέματα αυτά βλ. τα αντίστοιχα κεφάλαια στο: Ανέστη Γ. Κεσελόπουλου, Η λειτουργική παράδοση στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Θεσσαλονίκη 1994.
3. βλ. την σχετική προβληματική στο: Δημ. Δ. Τριανταφυλόπουλλος, “Πελιδνός ο παράφρων τύραννος”, Αρχαιολογικά στον Παπαδιαμάντη, Αθήνα 1996.
4. Ο Επιτάφιος και η Ανάστασις εις τα χωρία, Άπαντα, κριτική έκδοση Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος, εκδ. Δόμος, τ. Ε', Αθήνα 1998 (2), σ. 119-120.
5. Άπαντα, τ. Ε', σ. 43 – 62. Βλ. Και τα σχετικά κεφάλαια στο: Π.Β. Πάσχου, Παπαδιαμάντης, Μνήμη δικαίου μετ' εγκωμίων, Αθήνα 1991. Τα υμνογραφικά του Παπαδιαμάντη έχει ηχογραφήσει στο σύνολό τους η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία υπό την διεύθυνση του Λυκούργου Αγγελόπουλου (δύο κασσέτες, έκδοση ΕΛΒΥΧ, 1993). Για την μουσική στον Παπαδιαμάντη βλ. Άγγελου Καλογερόπουλου, Ο θρους του δέρατος, Αθήνα 1993.
6. Άπαντα, τ. Ε', όπ. π., σ. 63 – 64.
7. Κεσελόπουλος, όπ. π., σ. 180 κ.εξ.
8. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Είκοσι κείμενα για τη ζωή και το έργο του, Αθήνα 1979, σ. 54.
9. Αλ. Παπαδιαμάντης, Είκοσι κείμενα..., όπ. π.. σ. 61.
10. Βλ. σχετικά, Γιάννης Φιλόπουλος, Εισαγωγή στην ελληνική πολυφωνική εκκλησιαστική μουσική, Αθήνα 1990.
11. Άπαντα, τ. Ε', όπ. π. σ. 67 – 78.
12. όπ. π., σ. 82 – 93.
13. όπ. π. 96 – 114.
14. όπ. π. 170 – 183.
15. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης {Το λάβαρον}, ανέκδοτες παπαδιαμαντικές σελίδες από το Αρχείο Απόστολου Γ. Παπαδιαμάντη, έκδοση κειμένων, σχόλια και περιγραφή του Αρχείου Φώτης Δημητρακόπουλος, Αθήνα 1989.
16. όπ. π., σ. 52 – 61.
17. όπ. π., 102 – 105.
18. όπ. π., σ. 90.
19. όπ. π., σ. 91.
20. όπ. π., σ. 52.
21. Άπαντα, τ. Ε', όπ. π., σ. 67.
22. όπ. π., σ. 68.
23. όπ. π., σ. 173.
24. όπ. π., σ. 173.
25. όπ. π., σ. 240.
26. Αλ. Παπαδιαμάντης {Το λάβαρον}, όπ. π., σ. 55.
27. όπ. π., σ. 56.
28. Άπαντα, τ. Ε', όπ.π. σ. 175.
29. όπ. π., σ. 99.
30. όπ. π. σ. 84.
31. Τυπικόν της του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας (υπό Γεωργίου Βιολάκη), βλ. Ερμηνεία του κανόνος σ. ζ' – ια'.
32. Άπαντα, τ. Ε', όπ. π., σ. 103.
33. Νικοδήμου εν μοναχοίς ελαχίστου του Αγιορείτου, Εορτοδρόμιον, Εν Βενετία 1836, σ. 343.
34. Τροπάριον ζ' ωδής κανόνος Μ. Πέμπτης.
35. Άπαντα, τ. Ε', όπ. π., σ. 72.
36. όπ. π., σ. 104.
37. όπ. π., σ. 104.
38. Αλ. Παπαδιαμάντη {Το λάβαρον}, όπ. π., σ. 59
39. Άπαντα, τ. Ε', σ. 238.
40. όπ.π.
41. όπ.π.
42. όπ. π., σ. 75
43. όπ. π.
44. όπ. π. σ. 112.
45. όπ.π., σ. 112 -114.
46. όπ. π., σ. 75.
47. Ιδιόμελον Ήδη βάπτεται κάλαμος, Και νυν... Αποστίχων της ακολουθίας των Παθών.
48. Αλ. Παπαδιαμάντη, Παιδική Πασχαλιά, Αθήνα 1999, σ. 13-14.
49. Άπαντα, τ. Ε', .οπ.π., σ. 183.
50. Άγγελου Καλογερόπουλου, Ο θρους του δέρατος, Αθήνα 1993, σ. 83.
51. Άπαντα, τ. Δ', σ. 297.
52. Άγγελου Καλογερόπουλου, όπ.π., σ. 85.

The Melody of the Holy Week According to Alexandros Papadiamantis

By Panagiotis Ant. Andriopoulos

Summary in English

Alexandros Papadiamantis (1851-191) is one of the most important Greek literary figures, distinguished as a writer of short stories.

He shone a light on the humble and despised of Skiathos, his native island as well as those of the capital city, Athens, where the writer lived and worked as newspaper columnist for many years; and in this way he introduced a different ethos into Greek literature. He was a dedicated son of the Orthodox Church and extremely knowledgeable about its worship – the Typikon of its services, church music and hymnography.

Along with another writer from Skiathos, Alexandros Moraitidis, Papadiamantis served as a chanter for a number of years at the chapel of Prophet Elisha in Plaka (in the old city of Athens). He thus had personal experience in chanting. In a series of newspaper articles at the time he set out his views on church music, insisting on the traditional byzantine chant and deploring the introduction of innovations deriving from the West.

In his articles on Holy Week, the most important period of the year from a liturgical point of view, he stresses the value of hymnography and highlights the incomparable poets responsible for writing the hymns; he underlines the influence of ancient Greek poetry and metre on the hymnographers, and suggests the proper ethos for the melodies, which should be prayerful and imposing. According to Papadiamantis, the melodies of Holy Week form the quintessence of Byzantine music, and essentially define the ethos of this lofty art in the service of worship. This music results in a harmony which does not scatter the human psyche, but like a light breeze penetrates our very being leading us ultimately to the ineffable music of love.

Και μια απαραίτητη προσθήκη

Στο δοκίμιό του Η μαγεία του Παπαδιαμάντη, ο Οδυσσέας Ελύτης ερμηνεύει μ' ένα μοναδικό τρόπο την εμμονή του κυρ Αλέξανδρου στην αυθεντική ψαλτική παράδοση – και δη στον καιρό του:

“Όταν ασκεί πολεμική εναντίον των ιεροψαλτών που απομακρύνονται από το Βυζαντινό τυπικό, το κάνει ενοχλημένος από τον νεωτερισμό; Ή μήπως από την ασχημία που, για την αντίληψή του – και πολύ σωστά – αντιπροσωπεύει ένας απαράδεχτος συνταιριασμός, ένα σχήμα οξύμωρο; Αυτός, ο λιγότερο “εστέτ” άνθρωπος που υπήρξε ποτέ, φαινομενικά θίγεται στην αισθητική του και τότε τού είναι αδιάφορο αν τάσσεται με τα περασμένα ή τα μελλούμενα. Με τη διαφορά ότι στο βάθος, η αισθητική του είναι – δεν πρέπει να κουράζεται κανείς να το λέει – μια ηθική, ο τόνος προς το θείο και η ελληνική εκφραστική έχουν γεννήσει ένα τέκνο που για κανένα λόγο δεν θα δεχθεί να το παραδώσει στη διάρκεια της ζωής, μεταμφιεσμένο. Στο θέμα αυτό είναι ένας σωστός πατέρας. Και το ίδιο αισθάνεται απέναντι σ' ολάκερη τη φύση” (Οδυσσέα Ελύτη, Η μαγεία του Παπαδιαμάντη, εκδ. Ερμείας, σ. 42-43).

Σήμερα 4 Μαρτίου 2011 συμπληρώθηκαν 160 χρόνια από τη γέννηση του κυρ Αλέξανδρου.

ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΕΣ ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΑΠΟΨΕ ΜΕ ΤΟΥΣ Couleur Melo ΣΤΟ Cabaret Voltaire

Απόψε στις 10 το βράδυ στο Cabaret Voltaire (Mαραθώνος 30 – Μεταξουργείο)

Οι Couleur Melo αναπολώντας τραγούδια που θυμούνται από χείλη αγαπημένα κάνουν στάση στο Μεσοπόλεμο και προχωρούν τραγουδώντας ως την πρώτη μεταπολεμική περίοδο. Μουσικές και τραγούδια, λοιπόν, που απηχούν μία μακρινή αθωότητα αλλά και μία κομψή decadance σε μία εποχή που εγκυμονούσε το καινούριο πότε ως επικείμενο κίνδυνο και πότε ως όνειρο μιας καλύτερης ζωής.

Στήσε αυτί και άκου παλιά τραγούδια για χαμένες αγάπες και όνειρα απατηλά

των: Αττίκ, Κ.Γιαννίδη, Μ.Σουγιούλ, J.Cosmas, Ch.Trenet, R.Stolz και άλλων πολλών.

Από τους:

Δήμητρα Τσίγκα, σοπράνο και Λουκά Πανουργιά, τενόρο, Βιβή Γκέκα, μαντολίνο και Πέτρο Μπούρα, πιάνο και τον Ορέστη Ζαφειρόπουλο, τσέλο

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΑΠΟΨΕ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΕ ΤΟ CAFE AMAN ISTANBUL

Όσοι βρεθείτε απόψε στην Κωνσταντινούπολη, αγαπητοί συνοδίτες, σπεύσατε στο Armada Hotel. Απόκριες με το περίφημο συγκρότημα Cafe Aman Istanbul!
Ρεμπέτικα και τούρκικα τραγούδια, από ένα συγκρότημα του είδους.

Οι
Στέλιος Μπερμπέρης: τραγούδι
Πελίν Σουέρ: τραγούδι
Σερκάν Μεσούτ Χαλιλί: κανονάκι
Ερντέμ Σέντουρκ: ούτι
Αταλάι Ντουρμάζ: βιολί
Γιώργος Καψάλης: μπουζούκι
Βασίλης Κλάδης: τραγούδι, κιθάρα
κι άλλοι ακόμα μουσικοί σ' ένα Πολίτικο πρόγραμμα με τραγούδι, κέφι, χορό.

Στην Πόλη γιορτάζουν τις Απόκριες Ρωμιοί και Τούρκοι μαζί. Γιατί η μουσική ενώνει!

ΕΝΑ ΡΕΣΙΤΑΛ ΠΟΤΑΜΟΣ!

Το πρόγραμμα των Γιώργου Δεμερτζή (βιολί) και Θανάση Αποστολόπουλου (πιάνο) την περασμένη Δευτέρα 28 Φεβρουαρίου στην αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών ήταν απόλυτα θελκτικό:

Sonata quasi una fantasia του 32χρονου ταλαντούχου βιολιστή και συνθέτη Σίμου Παπάνα σε πρώτη εκτέλεση, παραγγελία του Μεγάρου.

Η μοναδική ολοκληρωμένη Σονάτα για βιολί και πιάνο του τσέχου Λέος Γιάνατσεκ (1921-22), ένα έργο “πολιτικού περιεχομένου” και αυτοβιογραφικό ταυτόχρονα - ο ίδιος ο συνθέτης γράφει ότι άρχισε να γράφει τη Σονάτα την άνοιξη του 1914 “ενώ περιμέναμε τον ερχομό των Ρώσων” - βαθειά λυρικό, όπου αποτυπώνονται οι κραδασμοί της εποχής του.

Και, τέλος, η περίφημη Φαντασία σε ντο μείζονα του Σούμπερτ, από τα σημαντικότερα έργα του συνθέτη για βιολί και πιάνο, γραμμένη λίγους μήνες πριν το θάνατό του.

Το ρεσιτάλ των δύο σπουδαίων μουσικών ξεκίνησε με την Σονάτα του Σίμου Παπάνα. Έργο ποταμός – κάλυψε ολόκληρο το πρώτο μέρος - με υψηλές απαιτήσεις, και μουσικές από σύγχρονες (π.χ. σειραϊκή φούγκα) μέχρι καθαρά τονικές. Δεμερτζής και Αποστολόπουλος σε πλήρη αρμονία, σαν έτοιμοι από καιρό για ένα τέτοιο έργο, μετάλαβαν του φωτός του και μαζί τους και μεις οι ακροατές. Φυσικά το έργο είχε σκιές και “σκότη”, χρήση των δύο οργάνων (βιολί και πιάνο) σε όλες τις εκδοχές τους, με τεχνικές δύσκολες να εναλλάσσονται ενώπιόν μας, μα τελικά θριαμβεύει το φως της αληθινής μουσικής. Μιας μουσικής ενός νέου ανθρώπου του 21ου αιώνα, ο οποίος έχει αναχωνεύσει την προ αυτού παράδοση και ανιχνεύει τώρα το μέλλον μέσα απ' τη μουσική. Η αναφορά του μπορεί να ήταν κάποια στιγμή στον επαναλαμβανόμενο ρυθμό 5-7-5 των ιαπωνικών ποιημάτων χάι κου, αλλά το έργο ήταν γνησίως ελληνικό και εν τέλει οικουμενικό. Τώρα καταλαβαίνω πλήρως την από χρόνια εμμονή του Γ. Δεμερτζή για το ταλέντο του Σίμου Παπάνα. Δικαιώθηκε απολύτως.

Το δεύτερο μέρος του ρεσιτάλ άνοιξε με την Σονάτα του Γιάνατσεκ. Η προσέγγιση του έργου δεν είναι καθόλου εύκολη, εξαιτίας της πολυπλοκότητας του κλίματος και της απελπισίας που το χαρακτηρίζει. Οι δύο μουσικοί μας πήραν απ' το χέρι και μας μύησαν στον κόσμο του Γιάνατσεκ. Παίζοντας με απόλυτη καθαρότητα γευθήκαμε για τα καλά το παθιασμένο και ραψωδικό ύφος του έργου, το λυρισμό και το “ομιχλώδες” τοπίο του, τον αδιέξοδο διάλογο μεταξύ βιολιού και πιάνου που κατέληγε σε αγωνιώδη ερώτηση, τις λαϊκές μελωδίες που διάσπαρτες μας προκαλούσαν αληθινές συναισθηματικές δονήσεις.

Τέλος, η Φαντασία του Σούμπερτ ήταν κυριολεκτικά ένα τραγούδι! Ένα μεγάλο τραγούδι που μας μετέδωσε πλησμονή άφατη!

ΑΠΟΨΕ Η ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΣΤΗ ΜΑΔΡΙΤΗ

Σε λίγη ώρα ξεκινά, αγαπητοί συνοδίτες, η συναυλία της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας υπό τον Λυκούργο Αγγελόπουλο στον Ορθόδοξο Καθεδρικό των Αγίων Αποστόλου Ανδρέου και Δημητρίου του Μυροβλήτου στην πρωτεύουσα της Ισπανίας Μαδρίτη.
Η συναυλία πραγματοποιείται στο πλαίσιο του γνωστού Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Arte Sacro, το οποίο διαρκεί από τις 28 Φεβρουαρίου έως τις 11 Απριλίου.
Η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία θα ερμηνεύσει μέλη του Ακαθίστου Ύμνου.

Το πρόγραμμα έχει ως εξής:

- Kondakion del Himno Akathista, IV modo (plagal)
- Himno de lonannis Damasceno y troparios de Joseph el Himnógrafo, del canon del Himno Akathista
- Kondakion melismático Que resuenen, IV modo (plagal)
- Recitativo ekfonético tradicional del Ikol nº 1 y 24 del Himno Akathista con las efimias: Regocíjate esposa desposada y Aleluya
- Kathisma del III modo, canto melismático de Petros Lombadarios (†1778) de la Gran Iglesia (Patriarcado ecuménico de Constantinopla)
- Versículo del canto Ave María, Petros Vereketis (Constantinopla, 1700)

Τη συναυλία θα παρακολουθήσει και ο Σεβ. Μητροπολίτης Ισπανίας και Πορτογαλίας κ. Πολύκαρπος.

ΑΙ "ΚΑΛΟΠΕΡΑΣΙΚΑΙ" ΣΥΝΕΠΕΙΑΙ: Α-ΠΑΙΔΕΙΑ...

ΧΑΙΡΕΤΕ ΛΑΟΙ… ΚΑΙ ΑΓΑΛΛΙΑΣΘΕ…
«Δράξασθε παιδείας μήπω ὀργισθεῖ ὁ Κύριος»
ὑπό Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου

Μέσα στὴν ἐν πολλοῖς "εὐλογημένην" πορείαν τῆς ἐποχῆς μας, ἰδιαιτέραν, ὅπως παντοῦ καὶ πάντοτε, θέσιν κατέχει τὸ σημαντικότατον θέμα τῆς παιδείας. Τῆς παιδείας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς κοινωνίας. Τῆς παιδείας, ἡ ὁποία ἀρχίζει ἀπὸ τὴν οἰκογένειαν καὶ συνεχίζεται εἰς τὸ σχολεῖον καὶ τὴν Ἐκκλησίαν. Ὅμως τί συμβαίνει, ὅταν σήμερον κλονίζεται ὁ θεσμὸς τῆς οἰκογένειας, ὅτε "τυφλὸς ἐὰν τυφλὸν ὁδηγῇ, ἀμφότεροι εἰς βόθυνον πεσοῦνται" (Ματθ. 15, 14), πολλά δὲ καὶ ὀξέα εἶναι τὰ προβλήματα τοῦ σχολείου καὶ τῆς Ἐκκλησίας;
Ἰδοὺ τί γράφει ὁ μὲ χιοῦμορ διακρινόμενος φιλόλογος-ἱστορικὸς καὶ στοχαστὴς Σαράντος Καργᾶκος εἰς τὸ τελευταῖον του κείμενον τῆς 7.1.2011, μὲ τίτλον "Κρίσις ἢ ἐπιθανάτιος ρόγχος" ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ:
"Δὲν ὑπάρχει κρίση στὴν παιδεία· ὑπάρχει ἐπιθανάτιος ρόγχος. Γι’ αὐτὸ εἶναι ἀναγκαία ἡ παρέμβαση τῆς Ἐκκλησίας: νὰ τὴν ἐξομολογήσει, νὰ τῆς δώσει ἄφεση ἁμαρτιῶν νὰ τὴν κοινωνήσει καὶ ἀκολούθως νὰ ψάλει τὸ "Ἄμωμοι ἐν ὁδῶ, ἀλληλούϊα". Ἡ παιδεία μας ἀπὸ παλαιῶν ἐτῶν θυμίζει τὸ ὑπέροχον πτῶμα τῶν Ντανταϊστῶν… Τὸ πνευματικὸ σκοτάδι ἔγινε χρόνια τώρα περιρρέουσα ἀτμόσφαιρα στὸν τόπο μας (καὶ ὄχι μόνον). Ἀμετάτρεπτο πεπρωμένο· ποὺ τώρα εἶναι πετρωμένο. Ἡ εὐφημιστικά λεγόμενη παιδεία μας δὲν θερμαίνει, δὲν φλογίζει, δεν φωτίζει· σκοτίζει. (Παρὰ τὰ περὶ Θρησκευμάτων, Παιδείας καὶ "διὰ βίου μάθησης"). Τὸν τόνο στὰ σχολεῖα μας δὲν τὸν δίνει ἡ κατάρτιση, ἀλλὰ ὁ ἐξυπνακισμὸς… Ἔτσι, ἀδιαπαιδαγώγητη ἡ ἑλληνικὴ νεολαία τρέφεται μὲ συνθήματα τοῦ τύπου: "Ἕλληνας δὲν γεννιέσαι οὔτε γίνεσαι· καταντᾶς". Αὐτὸ πιπιλᾶνε σὰν καραμέλα στὰ σχολεῖα μας τὰ παιδιά. Ἂς μὴ μᾶς δυσαρεστεῖ αὐτό. Τί ἦταν μέχρι σήμερα ἡ ἐκπαιδευτική μας πολιτική; Ὁδήγηση μὲ ἁμάξι χωρίς φρένα καὶ μὲ ὁδηγό ἀτζαμῆ… Ὅσο γιὰ τὰ θρησκευτικά, αὐτὰ θὰ γίνουν παραθρησκευτικά. Περισσότερο θὰ διδάσκεται ὁ "Κώδικας Ντά Βίντσι" καὶ οἱ θεωρίες τῆς Μπλαβάτσκι, παρὰ ἡ ἐπί τοῦ ὄρους ὁμιλία, ὁ λόγος περὶ ἀγάπης τοῦ Παύλου καὶ ἡ περίφημη ἐπιστολὴ τοῦ Βασιλείου "Πρὸς τοὺς νέους ὅπως ἄν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων". Ἀλλὰ ἡ σωτηρία τοῦ μυαλοῦ ἀπαιτεῖ ἕνα σχολεῖο, ποὺ νὰ μὴν εἶναι σφαγεῖο ὀνείρων".
Ἂς ἀναφερθοῦν τώρα ἐδῶ μερικὰ μόνον παραδείγματα πρὸς ἐπίρρωσιν τῶν ἀνωτέρω, ἑκ τοῦ ἀμέσου παρελθόντος μας, δῶρα, ὡς μὴ ὤφελεν, τῆς σοφῆς καὶ κατά τινας πολιτικοὺς ἀναλυτὰς δι’ ἐγκεφαλικῶν καὶ προστατοειδῶν ἐστεμμένης πολιο–σεβάστου Ἑσπερίας -ἀπότοκα τοῦ μετα –μοντέρνου ματεριαλισμοῦ καὶ τῆς πολυπολιτισμικότητος– ἐκ τῆς ὁποίας βεβαίως πολλὰ τὰ καλά, ἀλλὰ καὶ κακὰ κυοφοροῦνται, τὰ ὁποῖα καταλλήλως διοχετευόμενα, πιθηκικῶς ἀπομιμοῦνται καὶ δή: Ἡ ἀπομάκρυνση τῶν χριστιανικῶν συμβόλων ἐκ τῶν σχολείων, τὰ προβλήματα ἐπὶ τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων καὶ τελευταίως ἡ διαγραφὴ τῶν χριστιανικῶν ἑορτῶν ἐκ τοῦ ἑορτολογίου. Πάντα δὲ ταῦτα ἐν ὀνόματι τῆς πολυφιλήτου δημοκρατίας, τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, τῆς ἰσότητος τῶν φύλων, ἀνεξαρτήτως φυλῆς καὶ θρησκεύματος, τῆς ἀνοχῆς, τῆς ἄρσεως τῶν συνόρων – πρβλ. τοὺς ἄνευ συνόρων ἰατρούς, καλλιτέχνας κ.ἄ.-, τὰ ὁποῖα ἐπέφεραν τὸ χάος τῆς παγκοσμιοποιήσεως μὲ ἀπροβλέπτους ἐθνικάς, πολιτικάς, κοινωνικάς, οἰκονομικάς, πολιτισμικὰς κ.ἄ. ἀναστατώσεις. Ἂς μὴ λησμονῶμεν τὸ σοφόν, ὅτι "ὁ ἐπιθυμῶν νὰ διαλύσει ἓν κράτος, δέον νὰ προσβάλει τὴν θρησκείαν, τὴν γλῶσσαν καὶ τὸν πολιτισμὸν αὐτοῦ", τ.ἔ. τὴν ταυτοτητά του.
Ποῖα δὲ τὰ "ἀντίδωρα" τῆς Καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς; Τὰ φολκλόρ, τὰ πολιτιστικά, αἱ ὀρχήσεις καὶ αἱ διασκεδάσεις. Καὶ πάντα ταῦτα ἐν ὀνόματι τῆς παιδείας, συνδεόμενα οὐχὶ σπανίως καὶ μὲ Business ἐνίοτε ἴσως "ἀναγκαστικὰς" καὶ τὴν προβολὴν (Show). Βεβαίως ὅλα αὐτὰ καλὰ καὶ ἅγια, καὶ ἀναγκαῖα, ὅμως ἐν τῷ μέτρῳ.
Καὶ ποῖαι αἱ "καλοπερασικαὶ" συνέπειαι; Ἀ-παιδεία, ἀναλφαβητισμός, ἀντιληπτικὴ καὶ γλωσσικὴ δυσχέρεια καὶ ἀδυναμία κ.ἄ. πολλά.
Ἂς ὄψονται ἀσπασίως "ἀνεύθυνοι", ὑπεύθυνοι καὶ μὴ, ἁρμόδιοι καὶ μὴ φορεῖς, καρεκλοκένταυροι καὶ μὴ εἰς δόξαν Θεοῦ.
Ἔρρωσθε

Απογευματινή Κωνσταντινουπόλεως 3.3.2011

Πίνακας Ν. Γύζη, Τα πρώτα γράμματα

ΤΟ ΗΘΟΣ ΤΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ

Ο κράτιστος φιλόλογος και επιμελητής της κριτικής έκδοσης των Απάντων του Παπαδιαμάντη Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, παρουσίασε στην Καθημερινή Ημερολόγια για τον Παπαδιαμάντη που εκδόθηκαν το 2011, με αφορμή τα 100 χρόνια από τον θάνατό του.
Στάθηκα στην αναφορά του στα Δίπτυχα της Εκκλησίας της Ελλάδος:
Τα «Δίπτυχα της Εκκλησίας της Ελλάδος» («Κανονάριον - Επετηρίς» είναι ο υπότιτλος που διευκρινίζει το περιεχόμενό τους) ορθώς αφιερώθηκαν στον Παπαδιαμάντη: προορίζονται κυριότατα για τους ιερείς και τους ιεροψάλτες, και το διάσημο παπαδοπαίδι, που ήταν και έμμισθος ιεροψάλτης στον Αγιο Ελισσαίο της Αθήνας ή στους ναούς και τα ναΰδρια της Σκιάθου, έπρεπε να θυμίζει όλη τη φετινή χρονιά στον κλήρο, στους προεξάρχοντες των χορών και στο εκκλησίασμα ότι η λατρεία δεν είναι στόμφος, λίγωμα ή επίδειξη.

Το έτος Παπαδιαμάντη, λοιπόν, μας λέει ο Τριανταφυλλόπουλος θα πρέπει να είναι προσπάθεια για επανεύρεση του χαμένου ήθους στη λατρεία μας.
Γιατί πραγματικά ταλαιπωρείται η λατρεία μας σήμερα από τον στόμφο και την επίδειξη και την φανφάρα. Ακόμη και όσοι επικαλούνται την "παράδοση" ή τους "κανόνες" της Εκκλησίας πράττουν τα εντελώς αντίθετα στη λατρεία.
Δεν μιλάμε φυσικά για μια "άσαρκη" και "άηχη" λατρεία, αλλά για μια λατρεία που δεν θα έχει σχέση με τον βερμπαλισμό, με την προβολή της εξουσίας, με ένα ήθος ολότελα ξένο προς τα της καθ' ημάς ανατολής. Βέβαια, αυτό που λέω τώρα είναι μάλλον ουτοπικό. Γιατί η λατρεία τινάζεται στον αέρα στο λεπτό από ένα κήρυγμα "πατριωτικό" (διάβαζε εθνικιστικό και ρατσιστικό) ή από εκφωνήσεις - κραυγές, που σκοπό έχουν να επιβάλλουν τον λειτουργό στο εκκλησίασμα.
Δυστυχώς το ήθος που μας προτείνει ο κυρ Αλέξανδρος είναι πια πολύτιμος μαργαρίτης. Και χρειάζεται πολύ σκάψιμο για να το ξαναβρούμε κάπως...

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΤΙΣΗΜΙΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΣΙΩΠΗ ΓΥΡΩ ΑΠ' ΑΥΤΟΝ...

’Ακραῖος ἀντισημιτισμός, ἄκρα σιωπή

Του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Διευθυντή της Νέας Εστίας

(από τη Ν. Εστία του Ιανουαρίου 2011)

‘Ο μητροπολίτης Πειραιῶς Σεραφείμ, στίς 20 Δεκεμβρίου 2010, σέ πρωινή τηλεοπτική ἐκπομπή («Κοινωνία ὥρα Mega»), εἶπε, μεταξύ πολλῶν ἄλλων, ἐπί λέξει καί τά ἑξῆς:

‘Ο ’Αδόλφος Χίτλερ ὄργανο τοῦ παγκόσμιου σιωνισμοῦ ἦταν καί χρηματοδοτήθηκε ἀπό τήν περίφημη οἰκογένεια Ρότσιλντ, μέ μοναδικό σκοπό νά πείσει τούς ‘Εβραίους νά φύγουν ἀπό τάς καλάς των περιοχάς τῆς Εὐρώπης καί νά κατεβοῦν στό ’Ισραήλ γιά νά συστήσουν τή νέα αὐτοκρατορία.

Σέ ὁποιαδήποτε ἄλλη χώρα τῆς Εὐρωπαϊκῆς ΄Ενωσης, ἄν ὁ πρόεδρος, ἐπί παραδείγματι, μιᾶς ὀρεινῆς κοινότητας τριάντα κατοίκων εἶχε ξεστομίσει τέτοια κουβέντα, θά εἶχε πάει σπίτι του – σέ ὁρισμένες μάλιστα καί στή φυλακή. ‘Ο μητροπολίτης Πειραιῶς ὅμως ὄχι μόνο δέν πῆγε σπίτι του, οὔτε πουθενά ἀλλοῦ, παρά ἀντίθετα πῆγαν σέ αὐτόν τήν ἡμέρα τῶν Θεοφανείων (6.1.2011), κατά τήν τελετή τοῦ ἁγιασμοῦ στό λιμάνι τοῦ Πειραιᾶ, ἕνας ὑπουργός τῆς κυβέρνησης (Γ. Διαμαντίδης), δύο ἀρχηγοί κομμάτων (Α. Σαμαρᾶς, Γ. Καρατζαφέρης), ὁ δήμαρχος Πειραιᾶ (Β. Μιχαλολιάκος), βουλευτές τοῦ ΠΑΣΟΚ, τῆς ΝΔ καί τοῦ ΛΑΟΣ, καί ἄλλοι πολιτικοί καί στρατιωτικοί παράγοντες. Ήταν ἐπίσης ἐκεῖ καί τέλεσε τόν ἁγιασμό ὁ ἀρχιεπίσκοπος ’Αθηνῶν ‘Ιερώνυμος, ὁ ὁποῖος προηγουμένως εἶχε χοροστατήσει στή λειτουργία, στόν μητροπολιτικό ναό τῆς ‘Αγίας Τριάδος.

Μά κανείς ἀπό ὅλους αὐτούς, ἀναρωτιέμαι ἀφελῶς –τό ξέρω–, δέν εἶχε τήν ἠθική καί πολιτική εὐαισθησία νά σκεφτεῖ ὅτι τέτοιες φρικώδεις δηλώσεις πρέπει νά ἀποδοκιμάζονται; Καί ἄν δέν εἶχαν ὅλοι τόν τρόπο ἤ τό κουράγιο νά τό κάνουν ρητά, ἦταν τόσο δύσκολο νά ἐκφράσουν αὐτήν τήν ἀποδοκιμασία μέ τήν ἀπουσία τους ἀπό τούτη τήν ἐθιμοτυπία; Γιατί μή μοῦ πεῖ κανείς ὅτι πῆγαν ἐκεῖ γιά νά λατρέψουν τόν Θεό· ἄν αὐτό πραγματικά ἤθελαν, θά μποροῦσαν νά τό κάνουν σέ ἑκατοντάδες ἄλλους ναούς τοῦ Λεκανοπεδίου, χωρίς μάλιστα νά διαταράσσεται ἡ προσευχή τους ἀπό τίς τηλεοπτικές κάμερες.

‘Υπῆρξαν βέβαια καί ἀντιδράσεις σέ ὅσα εἶπε ὁ μητροπολίτης Πειραιῶς, αὐτή τή φορά μάλιστα περισσότερες καί ἐντονότερες ἀπό ἄλλοτε. Πέραν τοῦ Κεντρικοῦ ’Ισραηλιτικοῦ Συμβουλίου καί ἄλλων ἑβραϊκῶν ὀργανώσεων καί φορέων, ἑλληνικῶν καί διεθνῶν, ξεχωρίζουμε τίς δηλώσεις τοῦ κυβερνητικοῦ ἐκπροσώπου, τῆς προέδρου τῆς νεοσύστατης Δημοκρατικῆς Συμμαχίας Ντόρας Μπακογιάννη (σέ ἀρκετά ἔντονο ὕφος), τῆς ’Αρχιεπισκοπῆς ’Αμερικῆς. Δέν ἀποδοκίμασαν ὅμως τίς φρικαλέες «ἀπόψεις» ἐκεῖνοι πού πρωτίστως ἔπρεπε νά τό πράξουν: οἱ ἐπίσκοποι, οἱ ἱερεῖς, οἱ μοναχοί, οἱ θεολόγοι, τά μέλη τῶν ἐνοριῶν τῆς ’Εκκλησίας τῆς ‘Ελλάδος. Λέω πρωτίστως αὐτοί διότι ὁ ἀντισημιτισμός συνιστᾶ τεράστια πνευματική ἀπειλή κατά τοῦ χριστιανισμοῦ, ἀφοῦ ἀλλοιώνει μέ τόν πιό βάναυσο τρόπο τήν εὐαγγελική διδασκαλία.

῎Ας θυμίσω ὅτι πρίν ἀπό δυό χρόνια (2009), τέτοια ἀκριβῶς ἐποχή, ἡ Καθολική ’Εκκλησία συγκλονιζόταν ἀπό τήν ὑπόθεση τοῦ ζηλωτῆ (λεφεβριστῆ) ἐπισκόπου Νέλσον Οὐίλλιαμσον (Nelson Williamson). ‘Ο Οὐίλλιαμσον ἦταν ἕνας ἀπό τούς τέσσερεις πού χειροτόνησε αὐτοβούλως ἐπισκόπους ὁ ζηλωτής Μαρσέλ Λεφέβρ (Marcel Lefebvre) τό 1988, γεγονός πού προκάλεσε αὐτομάτως τήν ἀπόφαση τοῦ πάπα ’Ιωάννη-Παύλου Β´ νά τούς κηρύξει ὅλους σχισματικούς, ἀπόφαση τήν ὁποία ἦρε τόν ’Ιανουάριο 2009 ὁ νῦν πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ´. ‘Ο ζηλωτής αὐτός ἐπίσκοπος λοιπόν μέ δηλώσεις του στά μέσα μαζικῆς ἐνημέρωσης ἀρνιόταν ὅτι ὑπῆρχαν θάλαμοι ἀερίων στά ναζιστικά στρατόπεδα καί οὐσιαστικά ἀρνιόταν καί τό ἴδιο τό γεγονός τοῦ ‘Ολοκαυτώματος. Καθολικοί ἐπίσκοποι, ἱερεῖς, θεολόγοι καί πιστοί ξεσηκώθηκαν μέ σφοδρότητα ἐναντίον του, ἐπειδή ἀκριβῶς ἔχουν συνείδηση ὅτι ἡ ἄρνηση τῶν θαλάμων ἀερίων καί τοῦ ‘Ολοκαυτώματος δέν εἶναι ἱστορική ἄποψη, εἶναι βαρύ ἠθικό ἀτόπημα. ‘Η ἀντίδραση πού ξεσηκώθηκε ἦταν τέτοια, ὥστε ὁδηγήθηκαν νά τόν ἀποδοκιμάσουν καί οἱ ἴδιοι οἱ δικοί του, δηλαδή ἡ ’Αδελφότητα τοῦ ‘Αγίου Πίου Ι´ (ἱδρύθηκε ἀπό τόν Λεφέβρ τό 1970). Δέν εἶχε τόπο νά σταθεῖ. ‘Ο ὑπουργός ’Εσωτερικῶν τῆς ’Αργεντινῆς τόν εἰδοποιεῖ νά ἐγκαταλείψει τή χώρα, ὅπου βρισκόταν, ἐνῶ ὁ Βενέδικτος ΙΣΤ´, πού δέν γνώριζε τίς δηλώσεις του πρίν ἀπό τήν ἄρση τῆς excommunicatio, δηλώνει ὅτι αὐτή δέν συνεπάγεται αὐτόματα τήν πλήρη κοινωνία μέ τήν Καθολική ’Εκκλησία, ἡ ὁποία προϋποθέτει τήν ἀποδοχή τῆς Β´ Βατικανῆς.

Αὐτά στήν Καθολική ’Εκκλησία. Στήν ’Ορθόδοξη ἕνας ἐπίσκοπος δηλώνει ὅτι ὁ Χίτλερ ἦταν ὄργανο τῶν σιωνιστῶν καί σκόπευε ἁπλῶς νά πείσει τούς ‘Εβραίους νά πᾶνε στήν Παλαιστίνη καί νά ἱδρύσουν κράτος, καί τά μέλη τῆς ’Εκκλησίας δέν ἀντιδροῦν, δέν ἱδρώνει τό αὐτί τους. Οἱ συνήθως εὔλαλοι ἐπίσκοποι, πού κάθε τρεῖς καί λίγο κάνουν δηλώσεις ἐπί παντός καί ἄλλων τινῶν, τώρα δέν ἔχουν νά ποῦν ἀπολύτως τίποτε! Τό γεγονός αὐτό εἶναι σοβαρότερο ἀπό τίς δηλώσεις τοῦ ὅποιου Σεραφείμ.

Εἶναι ἀκριβῶς ἡ στιγμή νά προλάβω καί νά συζητήσω μιά φιλική ἀντίρρηση. Ἔχω καί ἄλλες φορές ἀκούσει καί θά ἀκούσω καί τώρα καλούς φίλους νά μοῦ λένε «τί κάθεσαι καί ἀσχολεῖσαι μέ ὅλους αὐτούς τούς ἀνεκδιήγητους τύπους;». Τούς καταλαβαίνω καί εἶναι, ὁμολογῶ, μιά σκέψη πού τριβελίζει καί τό δικό μου μυαλό κάθε φορά πού πιάνω νά γράψω γιά τέτοια ζητήματα. Πράγματι, πῶς νά πάρεις στά σοβαρά ἕναν ἄνθρωπο πού στέλνει ἐπιστολή στή βασίλισσα ’Ελισάβετ τῆς ’Αγγλίας (23.2.2010) καί τῆς ζητάει νά ἀφαιρέσει τόν τίτλο εὐγενείας Sir ἀπό τόν τραγουδιστή Ἔλτον Τζόν γιά κάποιες ἀνόητες δηλώσεις του! Μπορεῖ ὄντως ἄνθρωποι ἄλλοι ἐπιστημονικῶν εἰδικοτήτων νά εἶναι ἁρμοδιότεροι ἀπό ὅ,τι ἐγώ νά μιλήσουν γιά τόν Πειραιῶς Σεραφείμ καί κάθε ἄλλον Σεραφείμ τῆς ’Εκκλησίας τῆς ‘Ελλάδος. Σύμφωνοι. ‘Ο ἄνθρωπος αὐτός ὅμως εἶναι μητροπολίτης μιᾶς ἀπό τίς μεγαλύτερες μητροπόλεις τῆς χώρας, μέ δεκάδες ἐνορίες, ἱερεῖς, κατηχητικά σχολεῖα, ραδιοφωνικό σταθμό καί ἄλλα πολλά. Θέλω δηλαδή νά πῶ ὅτι ὅσο καί ἄν ἡ θλιβερή περίπτωσή του δέν ἔχει πραγματικά ἐνδιαφέρον, ἔχουν ἀπό τήν ἄλλη τά γενικότερα ζητήματα πού ἀνακινεῖ, ἤτοι πώς:

α. ‘Η ’Ορθόδοξη ’Εκκλησία εἶναι στήν ‘Ελλάδα ὁ χῶρος ὅπου κατεξοχήν ἀνθεῖ καί διακινεῖται ὁ ἀντισημιτισμός. ‘Υπάρχει ἐκπρόσωπος ἄλλου θεσμοῦ στή χώρα μας (κοινοβουλευτικό κόμμα, Δικαιοσύνη, Πανεπιστήμιο, κ.λπ.) πού θά τολμοῦσε νά πεῖ δημόσια ὅτι ὁ Χίτλερ ὑπῆρξε ὄργανο τοῦ σιωνισμοῦ;

β. ‘Ο ἀντισημιτικός λόγος, τόσο ὁ ἀπροκάλυπτος ὅσο καί ὁ συγκεκαλυμμένος πίσω δῆθεν ἀπό τόν ἀντισιωνισμό, ἔχει στή χώρα μας μεγάλο ἀκροατήριο, ἐντός καί ἐκτός ’Εκκλησίας.

γ. Οἱ ἱερεῖς, θεολόγοι καί οἱ πιστοί τῶν ἐνοριῶν τῆς ’Ορθόδοξης ’Εκκλησίας εἶναι βουβά πρόσωπα, ἄφωνα. Ἔχουν διαπαιδαγωγηθεῖ νά σωπαίνουν. Ἔχω πικρή ἐπίγνωση αὐτῆς τῆς πραγματικότητας. Εἶναι ὅμως ἀκόμη πικρότερη ἡ διαπίστωση ὅτι μένουν κυρίως βουβοί ἐκεῖνοι πού κατεξοχήν θά ἔπρεπε νά μιλᾶνε καί νά παρεμβαίνουν, ὁ μικρός δηλαδή ἀριθμός τῶν χριστιανῶν πού σκέφτονται, ἀφήνοντας ἔτσι ἐλεύθερο τό πεδίο στούς φονταμενταλιστές καί τούς φανατικούς νά ἀφρίζουν.

Οἱ ’Ορθόδοξοι χριστιανοί πρέπει ἐπιτέλους νά κατανοήσουν –ὅπως τό κατανόησαν μέ ὀδύνη οἱ Καθολικοί καί οἱ προτεστάντες– ὅτι ὁ ἀντισημιτισμός εἶναι συνηγορία ὑπέρ τοῦ ἐγκλήματος, ἄρα ριζικά ἀντιχριστιανικός. Στήν ἱστορία τοῦ μίσους καί τοῦ διωγμοῦ τῶν ‘Εβραίων, οἱ ἱστορικές εὐθύνες τῶν χριστιανικῶν ’Εκκλησιῶν εἶναι ἀσφαλῶς κολοσσιαῖες, σήμερα ὅμως, μετά κυρίως τό ‘Ολοκαύτωμα, οἱ χριστιανοί τουλάχιστον τῆς Δύσης ἔχουν συνειδητοποιήσει πόσο ἀπειλεῖ τήν ἴδια τήν πίστη καί τή διδασκαλία τους ὁ ἀντισημιτισμός. Καί ὅπως ἔλεγε ὁ Ζάκ Μαριταίν, ἕνας ἀπό τούς πάμπολλους σύγχρονους χριστιανούς στοχαστές καί θεολόγους πού τόν πολέμησαν ἐν ὀνόματι ἀκριβῶς τῆς χριστιανικῆς ἀλήθειας:

‘Ο ἀντισημιτισμός ἐμφανίζεται ὡς φαινόμενο παθολογικό πού ἀποκαλύπτει μιά ἀλλοίωση τῆς χριστιανικῆς συνείδησης ὅταν γίνεται ἀνίκανη νά ἀναλάβει τίς δικές της εὐθύνες μέσα στήν ἱστορία καί νά μείνει ὑπαρξιακά πιστή στίς ὑψηλές ἀπαιτήσεις τῆς χριστιανικῆς ἀλήθειας. [...]

Δέν εἶναι ὡστόσο ἀσήμαντο γιά ἕναν χριστιανό νά μισεῖ ἤ νά περιφρονεῖ ἤ νά θέλει νά ἀντιμετωπίζει ἀπαξιωτικά τή φυλή ἀπό τήν ὁποία προέρχονται ὁ Θεός του καί ἡ ἄμωμη Μητέρα τοῦ Θεοῦ του. Γι’ αὐτό ὁ πικρός ζῆλος τοῦ ἀντισημιτισμοῦ γυρίζει πάντοτε στό τέλος σέ πικρό ζῆλο κατά τοῦ ἴδιου τοῦ χριστιανισμοῦ.¹

Κατά τόν Μαριταίν, ὁ χριστιανός πού εἶναι ἀντισημίτης ἐνεργεῖ κατά τό πνεῦμα τοῦ κόσμου καί ὄχι κατά τό πνεῦμα τοῦ χριστιανισμοῦ. ῎Ας προσθέσω, προσυπογράφοντας, ὅτι γιά αὐτόν τόν σπουδαῖο χριστιανό στοχαστή καί ἄνθρωπο θερμῆς πίστης ὅποιος πιστεύει στά περί παγκόσμιας ἑβραϊκῆς συνωμοσίας, τελετουργικῶν φόνων καί τά συναφῆ, δέν μπορεῖ νά ἔχει ταυτόχρονα τήν ἀξίωση νά θεωρεῖται εὐφυής ἄνθρωπος, οἱ πεποιθήσεις αὐτές εἶναι ἰσχυρή ἀπόδειξη βλακείας (stultitia).²

‘Υστερόγραφο

1. Εἶχε γραφτεῖ αὐτό τό κείμενο, ὅταν στίς 3.1.2011 συνῆλθε ἡ Διαρκής ‘Ιερά Σύνοδος (ΔΙΣ), ἡ ὁποία συζήτησε, μεταξύ ἄλλων, καί τό θέμα τῶν δηλώσεων τοῦ Σεραφείμ. Τό συζήτησε θέλοντας καί μή –καί περισσότερο μή, παρά θέλοντας–, λόγῳ τῶν διεθνῶν ἀντιδράσεων πού προκλήθηκαν, καί ἀποφάνθηκε:

Μετά ἀπό ἐπιστολή, ἡ ὁποία ἐστάλη στήν ‘Ιερά Σύνοδο ἀπό τό Κεντρικό ’Ισραηλιτικό Συμβούλιο ‘Ελλάδος, ἡ Διαρκής ‘Ιερά Σύνοδος ἀποφάσισε νά ἀποστείλει ἀπαντητικό ἔγγραφο, στό ὁποῖο ἀναφέρεται μεταξύ ἄλλων ὅτι:

1. ‘Η ’Ορθόδοξη ’Εκκλησία καταδικάζει κάθε μορφή φυλετισμοῦ καί διακρίσεως σέ βάρος οἱουδήποτε ἀνθρώπου ἐπί τῇ βάσει φυλετικῶν, πολιτισμικῶν, θρησκευτικῶν ἤ ἄλλων διαφορῶν.

2. Εἰδικώτερα ἡ ’Ορθόδοξη ’Εκκλησία τῆς ‘Ελλάδος, ἐξεδήλωσε πάντοτε τά φιλάδελφα αἰσθήματά Της γιά τούς ΄Ελληνες πού ἀκολουθοῦν τήν ‘Εβραϊκή Θρησκεία.

3. Τέλος, ἡ ’Εκκλησία μας, κατά τά γεγονότα τοῦ Β´ Παγκοσμίου Πολέμου ἐμπράκτως πρωτοστάτησε καί ἐκινδύνευσε μέ αὐτοθυσία, γιά νά προστατεύσει τούς ἐν ‘Ελλάδι διαβιοῦντες ‘Εβραίους ἀπό τή ναζιστική ἐπιβουλή.

4. Στήν ‘Αγιωτάτη ’Εκκλησία τῆς ‘Ελλάδος, ἕκαστος ’Επίσκοπος διατηρεῖ τήν αὐτονομία ἐκφράσεως τῶν ἀπόψεών του, τῶν ὁποίων φέρει τήν εὐθύνη καί τήν ἀπόδειξη.

Κουτοπονηριές! Λές καί τό θέμα ἦταν νά καταδικαστεῖ γενικά ὁ φυλετισμός. Δέν τολμᾶνε κάν νά γράψουν τή λέξη ἀντισημιτισμός – στό σπίτι τοῦ κρεμασμένου δέν μιλᾶνε γιά σκοινί. Μά, ὅλοι κατά τοῦ ρατσισμοῦ δηλώνουν καί πρῶτοι πρῶτοι οἱ ἴδιοι οἱ ρατσιστές. ῎Οχι, κύριοι συνοδικοί, τό θέμα δέν ἦταν νά καταδικαστεῖ ἄλλη μιά φορά ὁ φυλετισμός, ἀλλά νά καταδικαστεῖ ὁ μητροπολίτης Πειραιῶς γιά τίς φρικτές ἀντισημιτικές δηλώσεις του. Εἴχατε μάλιστα ἐκ τοῦ νόμου τή δυνατότητα νά τόν καλέσετε νά δώσει ἐξηγήσεις καί, ἄν κρίνατε, νά προχωρήσει περαιτέρω ὁ πειθαρχικός ἔλεγχος. Καί τί σημαίνει ὅτι κάθε ἐπίσκοπος «διατηρεῖ τήν αὐτονομία ἐκφράσεως τῶν ἀπόψεών του»; Ποιῶν ἀπόψεων; Κάθε εἱδους; ’Ακόμη καί ἐκείνων πού εἶναι εὐθέως ἀντιχριστιανικές; Δέν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἐπίσκοπος νά ἐκφράζει τή διδασκαλία τοῦ Εὐαγγελίου;

2. Τόσο πολύ συγκλονίστηκε ὁ Σεραφείμ ἀπό τήν ἀπόφαση τῆς ΔΙΣ –σημειωτέον ὅτι ὁ ἱδιος εἶναι μέλος της καί θά ψήφισε, ὑποθέτω, τήν ἀπόφασή της– πού εὐθύς μετά δήλωσε ὅτι «‘Η ‘Ελλάς ἔβγαζε ἥρωες, ἔβγαζε καί νενέκους». Κατατάσσει προφανῶς τόν εαυτό του στούς πρώτους. ῎Ας τοῦ θυμίσει κάποιος ὅτι ἡ τελευταία φορά πού ἀκούσαμε νά γίνεται λόγος γιά νενέκους ἦταν ἀπό τόν ’Αλέξανδρο Γιωτόπουλο τῆς 17Ν, κατά τή στιγμή τῆς σύλληψής του.

3. ‘Ο συγκλονισμός τοῦ Σεραφείμ ἀπό τήν ἀπόφαση τῆς ΔΙΣ φάνηκε καθαρότερα τέσσερεις μέρες ἀργότερα, 7 ’Ιανουαρίου 2011, ὅταν, στρεφόμενος κατά τοῦ ’Ισλάμ αὐτή τή φορά, πρότεινε οὔτε λίγο οὔτε πολύ τήν ἀπαγόρευσή του στή χώρα μας:

ὁ μουσουλμανισμός ἀποτελεῖ καταστροφική λατρεία, μή συμβατή μέ τάς προβλέψεις τοῦ ἰσχύοντος ἐν ‘Ελλάδι Συντάγματος, ὅπου ἐν ἄρθρῳ 13 καθιεροῦται ἡ ἐλευθερία τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως, ἀλλά σέ θρησκευτικές παραδοχές πού δέν ἀντίκεινται στή δημόσια τάξη καί τά χρηστά ἤθη.

4. Διάβασα στόν ἠλεκτρονικό Τύπο ὅτι ἀναπτύχθηκε κύμα συμπαράστασης πρός τόν Σεραφείμ. Δέν ξέρω ἄν πρόκειται πράγματι γιά κύμα, διάβασα πάντως μιά δήλωση συμπαράστασης ἀπό τόν μητροπολίτη Γλυφάδος Παῦλο:

[...] ‘Η στεντόρεια καί ἀταλάντευτη φωνή του μᾶς συγκινεῖ καί μᾶς ἐνδυναμώνει γιατί εἶναι φωνή ἀλήθειας, θάρρους καί ἀγωνιστικότητας, γιατί εἶναι φωνή ’Ορθόδοξης μαρτυρίας, πού ἱδράζεται στό ‘Ιερό Εὐαγγέλιο, τούς ‘Ιερούς Κανόνες καί τήν ἀνόθευτη παράδοση τῆς ’Εκκλησίας. Συμπροσευχόμενοι, παρακαλοῦμε τόν πανοικτίρμονα Θεό νά τόν ἐνδυναμώνει καί νά τόν κρατᾶ ὑγιή, ὥστε νά στηρίζει τόν πιστό λαό τοῦ Θεοῦ, νά ξυπνᾶ συνειδήσεις καί νά καθοδηγεῖ τίς ψυχές τῶν χριστιανῶν στή μόνη ’Αλήθεια, πού εἶναι τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ μας.

Δηλαδή, ὅτι ὁ Χίτλερ ἄλλο δέν ἔκανε ἀπό τό νά πείθει τούς ‘Εβραίους νά κάνουν δικό τους κράτος καί ὅτι πρέπει νά ἀπαγορευτεῖ ἡ λειτουργία τῆς ἰσλαμικῆς θρησκείας στήν ‘Ελλάδα εἶναι, κατά τόν μητροπολίτη Γλυφάδος, φωνή ἀλήθειας πού στηρίζεται στό Εὐαγγέλιο, ἀφυπνίζει συνειδήσεις καί ὁδηγεῖ τίς ψυχές στόν Χριστό. Αἶσχος!

ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ

¹ Jacques Maritain, L’impossible antisιmitisme, precede de «Jacques Maritain et les Juifs» par Pierre-Vidal Naquet, Desclée de Brouwer, Παρίσι 2003, σ. 127. Τό παράθεμα εἶναι ἀπό τήν περίφημη διάλεξή του «Les Juifs parmi les nations» (Παρίσι, 5 Φεβρουαρίου 1938).

² Ὅ.π., σ. 75 καί 92.

ΑΠΟΨΕ ΤΟ "ΚΡΟΥΣΜΑ" ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΟΣΜΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ "ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ"

Απόψε στις 8 στο ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ (Ηρακλείτου 10 στο Κολωνάκι) θα πραγματοποιηθεί η παρουσίαση του ποιητικού βιβλίου του Δημήτρη Κοσμόπουλου Κρούσμα (Εκδ. Κέδρος 2011)
Για το βιβλίο, που είναι μια συνομιλία με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, θα μιλήσουν οι:
Κώστας Γ. Παπαγεωργίου, ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας

Στέλιος Παπαθανασίου, Δρ Φιλολογίας και Θεολογίας

Θεόδωρος Παντούλας, συγγραφέας, διευθυντής του περιοδικού Μανιφέστο

Λευτέρης Ξανθόπουλος, ποιητής, σκηνοθέτης.
Την εκδήλωση θα πλαισιώσουν ο Όμιλος ελληνικών Τεχνών με τους μουσικούς Κώστα Κιούση, Φώτη Φωτόπουλο (έγχορδα), Κώστα Φωτόπουλο (φλογέρα) και Μάρκο Φιλιάνο (βιολί)
Κι ακόμα ο Χορός των Ψαλτών Οι Καλοφωνάρηδες, με χοράρχη τον Γιώργο Ρεμούνδο και τους ψάλτες Σωκράτη Αρπακουλάκη, Γιώργο Ρισάνο και Παντελή Μαντζούρη.

Το Κρούσμα του Δημήτρη Κοσμόπουλου κυκλοφορήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2011, δηλαδή την ημέρα που συμπληρώνονταν ακριβώς 100 χρόνια από την κοίμηση του κυρ Αλέξανδρου της Σκιάθου.

Παρουσιάζεται σήμερα 2 Μαρτίου, ημέρα μνήμης του Αγίου Νικολάου του Πλανά, ο οποίος λειτουργούσε στον Άγιο Ελισσαίο της Πλάκας με ψάλτη τον Παπαδιαμάντη. Και επίσης, δυο ημέρες πριν την 4η Μαρτίου, κατά την οποία συμπληρώνονται 160 χρόνια από τη γέννηση του Σκιαθίτη, το 1851.

Με τον Δημήτρη Κοσμόπουλο είχαμε κάνει, πριν 20 σχεδόν χρόνια, ειδική εκπομπή στον Ραδιοφωνικό Σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος - όπου υπηρετεί ευδοκίμως πολλά χρόνια -για το υμνογραφικό έργο του Παπαδιαμάντη, με αφορμή την έκδοση, τότε, δύο κασετών με τα Παπαδιαμάντεια υμνογραφήματα, που ηχογράφησε η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία υπό τον Λυκούργο Αγγελόπουλο.

Η ποιητική πορεία του Δ. Κοσμόπουλου θεωρώ πως πάντα έχει νοητό άξονα την μορφή του κυρ Αλέξανδρου, όχι ως προς τη μορφή, αλλά ως προς το ήθος.

ΣΤΟ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ Η ΠΟΛΥΤΙΜΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΥ π. ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΣΑΚΚΟΥΛΙΔΗ

Του Σπύρου Γιανναρά

Καθημερινή

Σημαντική αναβάθμιση για το Σισμανόγλειο Μέγαρο του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη αποτελεί η δωρεά της πολυτίμητης βιβλιοθήκης 30.000 τόμων του πατρός Μελετίου Σακκουλίδη. Το Σισμανόγλειο Μέγαρο, το οποίο έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε ενεργό πολιτιστικό κέντρο της Πόλης μέσω της διδασκαλίας νέων ελληνικών, κάνει ένα ακόμα βήμα προκειμένου να καταστεί το μοναδικό στην Τουρκία Κέντρο Ερευνας του Οθωμανικού Ελληνισμού του 19ου αιώνα.

Ο π. Μελέτιος Σακκουλίδης, Μέγας Οικονόμος της Μ.Χ.Ε. (Μεγάλης Χριστού Εκκλησίας) και Ιερατικώς Προϊστάμενος των Ι. Ναών της περιφέρειας Βλάγκας - Κοντοσκαλίου - Υψωμαθείων άρχισε, αμέσως μετά την αποφοίτησή του από την Θεολογική Σχολή της Χάλκης και μέχρι τον θάνατό του, τον Μάιο του 2009, να συλλέγει μανιωδώς ελληνικά βιβλία εκδοθέντα στην Κωνσταντινούπολη, συμπεριλαμβανομένων και των λεγόμενων «Καραμανλήδικων» - βιβλία γραμμένα στα τουρκικά με ελληνογράμματη γραφή, τα οποία χρησιμοποιούσαν οι Ελληνορθόδοξοι κάτοικοι των περιοχών της Καππαδοκίας, της Σπάρτης, της Καισάρειας κ.ά. Η συλλογή Σακκουλίδη θεωρείται η πιο εκτεταμένη ιδιωτική συλλογή βιβλίων του είδους μετά τις βιβλιοθήκες του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Σχολής της Χάλκης.

«Πρόκειται για μια σπάνια συλλογή βιβλίων τυπωμένων στην Πόλη, πολλά από τα οποία δεν υπάρχουν σε καμία άλλη βιβλιοθήκη», τόνισε ο Γενικός Πρόξενος της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, κ. Βασίλειος Μπορνόβας. «Η αξία της βιβλιοθήκης υπολογίζεται σε αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ. Η οικογένεια του εκδημήσαντος την παραχώρησε άνευ ανταλλάγματος στο Σισμανόγλειο Μέγαρο του Γενικού Προξενείου υπό τον όρο, φυσικά, ότι θα παραμείνει ολόκληρη στην Πόλη. Ηδη έχουμε έτοιμη την απαραίτητη υποδομή για τη φιλοξενία και την ψηφιοποίηση των σημαντικότερων βιβλίων της», συμπλήρωσε ο κ. Μπορνόβας. Παράλληλα, έχει ήδη ολοκληρωθεί η καταλογογράφηση του σημαντικότερου τμήματός της από το Μουσείο Μπενάκη & το Βιβλιολογικό Εργαστήρι Φίλιππος Ηλιού με την ονομασία: «Συλλογή Μελετίου Σακκουλίδη Κωνσταντινούπολη (1801-1900)».

Επίσης, το Σισμανόγλειο Μέγαρο έχει ξεκινήσει τη διαδικασία συντήρησης και ψηφιοποίησης ενός πολύτιμου ιστορικού υλικού, των μαθητολόγιων του ομογενειακού σχολείου Αϋναλιτσεσμέ, το οποίο πλέον έχει κλείσει.

Το Γενικό Προξενείο ευελπιστεί ότι η συλλογή Σακκουλίδη θα αποτελέσει το σημαντικότερο επιστημονικό σημείο αναφοράς για τους Ελληνες της ύστερης Οθωμανικής εποχής που κατοικούσαν στην Πόλη, συμβάλλοντας στην κατανόηση της συμβολής και του ρόλου των Ελλήνων στην οθωμανική κοινωνία.

«Διαθέτουμε μια ακόμα βιβλιοθήκη», ανέφερε εμφανώς ικανοποιημένος κατά την τηλεφωνική μας συνομιλία ο κ. Πρόξενος. «Κάναμε μια βόλτα σε μουσεία και σε πολιτιστικά κέντρα της Ελλάδας και συγκεντρώσαμε πλήθος αντίστοιχων βιβλίων, τα οποία εντάξαμε στην αναπτυσσόμενη συλλογή του Σισμανογλείου. Θέλουμε να προσελκύσουμε επιστήμονες οι οποίοι θα μελετούν τα βιβλία μας, τα οποία θα διατίθενται και σε ηλεκτρονική μορφή, αλλά και σε χαρτί», συμπλήρωσε ο κ. Μπορνόβας.

Στόχος είναι να συνδυαστούν τα μαθήματα ελληνικών σε Τούρκους και ξένους που σημειώνουν πολύ μεγάλη επιτυχία στο Σισμανόγλειο, με την επιστημονική αξιοποίηση της βιβλιοθήκης.

Τη συνέχεια του άρθρου διαβάστε εδώ.

Να σημειώσουμε εδώ, αγαπητοί συνοδίτες, ότι ο π. Μελέτιος υπήρξε ρέκτης του Τυπικού της Μεγάλης Εκκλησίας και επί σειρά ετών κατήρτιζε το Τυπικόν Μέρος του Ημερολογίου του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Για την προσωπικότητα του π. Μελετίου διαβάστε στο Φως Φαναρίου τον επικήδειο λόγο που εκφώνησε κατά την εξόδιο ακολουθία του ο πανοσιολ. Δευτερεύων κ. Ανδρέας, ο οποίος είχε αναφερθεί και στην πολύτιμη βιβλιοθήκη του:
Ἀξιοσημείωτος ἦτο ἡ ἀγάπη του διά τά βιβλία καί ἡ ἐνασχόλησίς του μέ τό ἀγαθόν τῆς γνώσεως, οὐχί μόνον τῆς θεολογικῆς, καταλιπών πλουσιωτάτην βιβλιοθήκην μεγάλης ἀξίας, διό καί δέν θά ἦτο ὑπερβολή νά ἀποδοθῇ εἰς αὐτόν ὁ χαρακτηρισμός τοῦ «βιβλιολάθα».

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΣΤΗΝ ΜΑΔΡΙΤΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ

Η παγκοσμίου φήμης Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία πριν 20 μέρες πραγματοποίησε συναυλίες στο Βέλγιο. Μεθαύριο, Πέμπτη 3 Μαρτίου, η ΕΛ.ΒΥ.Χ. θα δώσει μια συναυλία στην Μαδρίτη της Ισπανίας και στο τέλος του μηνός Μαρτίου, θα ταξιδέψει για άλλη μια φορά στην Αγία Πετρούπολη.

Την ερχόμενη Πέμπτη, λοιπόν, η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία, υπό την διεύθυνση του ιδρυτού και χοράρχη της Λυκούργου Αγγελόπουλου, Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγιωτάτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως, θα πραγματοποιήσει μια συναυλία στον Ορθόδοξο Καθεδρικό Ναό των Αγίων Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου και Δημητρίου του Μεγαλομάρτυρος, στο κέντρο της Μαδρίτης.

Στο πρώτο μέρος της συναυλίας η ΕΛ.ΒΥ.Χ. θα αποδώσει τον περίφημο Ακάθιστο Ύμνο και στο δεύτερο ύμνους από την Μ. Τεσσαρακοστή και την Μ. Εβδομάδα.

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΡΧΙΜ. ΧΕΡΟΥΒΕΙΜ ΜΑΛΙΣΙΑΝΟ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΚΑΤΑΚΟΙΤΩΝ ΟΠΟΥ ΔΙΗΚΟΝΗΣΕ

Χθες το πρωί, Δευτέρα 28 Φεβρουαρίου, τελέστηκε Θεία Λειτουργία στην Στέγη Κατακοίτων Γερόντων της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών στον Λόφο Σκουζέ, με αφορμή την συμπλήρωση ενός έτους από την κοίμηση του Αρχιμανδρίτου Χερουβείμ Μαλισιάνου, ο οποίος διετέλεσε πρώτος Ειδικός Επόπτης και Διευθυντής του ιδρύματος από της εποχής της συστάσεώς του μέχρι και του τέλους της ζωής του.

Λειτουργός ο Πρωτοπρεσβύτερος Σπυρίδων Λόντος, συμπροσευχόμενοι οι Αρχιμανδρίτες Φιλόθεος Ορφανουδάκης (διευθυντής της Στέγης) και Χερουβείμ Μουστάκας, με την συμμετοχή της προϊσταμένης, του προσωπικού, των τροφίμων του ιδρύματος, των αδελφών, φίλων και συνεργατών του αειμνήστου.

Στο τέλος της ακολουθίας του μνημοσύνου η διεύθυνση της Στέγης παρέθεσε κέρασμα και όλοι οι παρόντες είχαν την ευκαιρία να θυμηθούν τον π. Χερουβείμ και να αναλογισθούν το μέγεθος και την ποιότητα της προσφοράς του στην υποδειγματική λειτουργία του φιλανθρωπικού αυτού ιδρύματος της Εκκλησίας, ευχόμενοι σύντομα να ανακτήσει τον χαρακτήρα που με τόσο κόπο και πάθος του προσέδωσε όσο εκείνος ζούσε.

Ας είναι η μνήμη του αιωνία!