Σάββατο, 16 Ιανουαρίου 2016

ΚΡΑΥΓΑΛΕΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΥΠΙΕΣ ΕΝΕΚΑ ..."ΕΓΩ"


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Ο πολυσέβαστος π. Γεώργιος Τσέτσης με το ευστοχότατο πρόσφατο άρθρο του «Παρατυπίες που μεταπλάθουν την Λειτουργική Παράδοση της Εκκλησίας», στάθηκε η αφορμή για την καταγραφή της παρακάτω λειτουργικής πραγματικότητας, η οποία είναι σκληρή, αλλά πέρα για πέρα αληθινή.
Γι’ αυτό ας μη σπεύσουν κάποιοι να με κατηγορήσουν για «επίθεση». Καλύτερα να αναλογιστούν αν έχουν μάθει να προφέρουν σωστά την πραγματικότητα, όπως θα ‘λεγε κι ο Ελύτης. 
Σε παλαιότερο κείμενο μας γράψαμε για την αυθαιρεσία του εορτασμού της «8ης και της 9ης Οικουμενικής Συνόδου» από τον Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ. Μια αυθαιρεσία εκκλησιολογική και λειτουργική. Ο άγιος Πειραιώς προχώρησε μόνος του στην ανακήρυξη της «8ης και της 9ης Οικουμενικής Συνόδου», μη λαμβάνοντας υπ’ όψιν την υπ’ ουρανόν Ορθοδοξία. Φρόντισε για την σύνταξη των σχετικών ακολουθιών και άρχισε να τις ψάλλει στην επαρχία του, χωρίς την απαιτούμενη έγκριση της Ιεράς Συνόδου. Γιατί; Διότι έτσι του αρέσει. Έτσι νομίζει, έτσι κρίνει, έτσι πιστεύει, αν θέλετε. Κι έτσι κάνει ό,τι θέλει χωρίς να ενδιαφέρεται για το τι κάνει η Εκκλησία. 
Επίσης, ο Μητροπολίτης Πειραιώς τελεί όλες τις αρχαιοπρεπείς Θείες Λειτουργίες κατά τη διάρκεια του έτους (Αγίου Μάρκου, Αποστολικών Διαταγών, Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου). Γιατί; Το επιτάσσει το Τυπικό; Είναι εν χρήσει οι εν λόγω Λειτουργίες στην λειτουργική ζωή της Εκκλησίας; Όχι βέβαια. Τις τελεί και κατ’ ενώπιον του λαού, έχοντας πίσω του την εγκαινιασμένη Αγία Τράπεζα (!) με κλειστή την Ωραία Πύλη, γιατί έτσι του αρέσει. Υπάρχει μήπως καμία εγκύκλιος της Ιεράς Συνόδου για τις εν λόγω λειτουργίες και τον τρόπο τέλεσής τους; Φυσικά και ΟΧΙ! Οπότε αυθαιρεσίας το ανάγνωσμα! 
Ίσως θα έπρεπε κάποιοι να μελετήσουν το σχετικό άρθρο του αρχιμ. Νικοδήμου Μπαρούση, καθηγουμένου της Ι. Μονής Χρυσοποδαριτίσσης, με τίτλο Η κατ' ενώπιον του λαού τέλεσις της θείας Λειτουργίας. Εκεί ο λόγιος κληρικός αναλύει διεξοδικώς το νοσηρόν του πράγματος, παρατηρώντας ορθά: 
"Ο ιερεύς, εστραμμένος προς τον λαό, δεν εμφανίζεται πλέον ως ο εκπρόσωπος της κοινότητος προς τον Θεόν, αλλ’ είναι μάλλον ο ηθοποιός, ο οποίος καλείται να υποδυθή, επί της σκηνής, τον ρόλο του Ιησού Χριστού. Δια της νέας αυτής κληρικαλιστικής στάσεως παύει πλέον ο λειτουργός να είναι ο ανώνυμος υπηρέτης του Θεού, σαρξ εκ της σαρκός της Εκκλησίας εντεταλμένος εις την ειδικήν διακονίαν του μυστηρίου της σωτηρίας, αλλά προΐσταται κυρίως δια της προσωπικότητός του, της χαρισματικής ει μή, κατά τούτον ή τον άλλον τρόπον, ίσταται κατ’ ενώπιον όλων δια του προσωπικού του ύφους, της ατομικής του ικανότητος, της προσωπικής του «γοητείας» και των εν γένει ιδιαιτέρων αυτού προσόντων. Δια τούτο καλείται πλέον να αναπτύξη την δημαγωγική του ικανότητα και όχι το χριστοκεντρικόν ήθος του, να είναι ευπαρουσίαστος, άψογος εις τις κινήσεις του καί, πρωτίστως, να γνωρίζη τις απαιτήσεις των καλών τρόπων συμπεριφοράς, διότι πλέον τα βλέμματα όλων δεν είναι εστραμμένα προς τον Χριστόν, αλλά προς αυτόν..." 
Με την ευκαιρία να σημειώσουμε ότι ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών κ. Νικόδημος - άριστος γνώστης της Λειτουργικής - ουδέποτε τέλεσε την Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου "κατ' ενώπιον του λαού", αλλά πάντοτε ενώπιον της Αγίας Τραπέζης και φυσικά δεν κοινώνησε τους πιστούς με αυτόν τον τρόπο που περνιέται και για "αρχαϊκός" (χωριστά Σώμα και Αίμα). 
Επίσης, ενώ η Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου εθεσπίσθη υπό του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου να τελείται μόνο την ημέρα της μνήμης του, ήτοι 23 Οκτωβρίου (και για πολλά χρόνια μόνο στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών), εν εσχάταις ημέραις μας προέκυψε η τέλεσή της και την Κυριακή μετά την Χριστού Γέννηση, οπότε πάλι εορτάζεται ο Άγιος. Γιατί; Διότι κάποιος το εισήγαγε επειδή του άρεσε! Και σκέφτηκε - αβασάνιστα - γιατί όχι και τότε; 
Πρέπει, όμως, να τονίσουμε ότι τέτοιους είδους λειτουργικές αυθαιρεσίες …απογειώθηκαν με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο. Διδακτορική διατριβή θα μπορούσε να γίνει γι’ αυτό.
Στέκομαι μόνο σε μία. Ποιο Τυπικό και ποια παράδοση θέλει την τέλεση της Θείας Λειτουργίας του Μ. Σαββάτου πάνω στο κουβούκλιο του Επιταφίου; ΚΑΝΕΝΑ ΚΑΙ ΚΑΜΙΑ. Το έκανε ο μακαριστός και τώρα το μιμούνται πλείστοι όσοι, φολκλορικώ – δυστυχώς – τω τρόπω. 
Ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος έχει καθιερώσει τα τελευταία χρόνια Αγρυπνία κάθε Παρασκευή (τέτοια συλλογιστική δεν υπάρχει σε κανένα Τυπικό) στον παλαιό Ναό του Αγίου Ανδρέου Πατρών και τελεί την Θεία Λειτουργία επί του Τάφου του Αγίου. Γιατί; Διότι έτσι αποφάσισε. Καμία προγενέστερη παράδοση, καμία λειτουργική ή άλλη ανάγκη δεν επιτάσσει κάτι τέτοιο. Αλλά γίνεται πανηγυρικώς, με την Αγία Τράπεζα να καθίσταται ανενεργή. Η δε Θ. Λειτουργία δεν τελείται καν προς ανατολάς. Μήπως, αντιστοίχως, θα πρέπει να τελείται η Θεία Λειτουργία πάνω στον τάφο του Οσίου Παϊσίου στο Ησυχαστήριο της Σουρωτής; 
Βλέπουμε, ακόμα, τα τελευταία χρόνια πολλοί Αρχιερείς να τελούν το απόγευμα της παραμονής τον Μ. Εσπερινό των Χριστουγέννων, ενώ το Τυπικό θέλει τον Μ. Εσπερινό μετά της Θ. Λειτουργίας του Μ. Βασιλείου, εκτός αν τα Χριστούγεννα τύχουν Κυριακή ή Δευτέρα. Γιατί αυτή η παραθεώρησις και καταστρατήγησις του Τυπικού; Γιατί έτσι αποφασίζουν κάποιοι, οι οποίοι δεν ενδιαφέρονται για την λειτουργική τάξη, παρά για το καπρίτσιο τους. 
Και τι έτι λέγω; Επιλείψει γαρ με διηγούμενον ο χρόνος…. Κρίμα… Μια ζωή μέσα στην Εκκλησία χαμένη… Καμιά υποψία για τα ουσιώδη. Και το φρικτότερο: Ένα τεράστιο ΕΓΩ, στη θέση του Τυπικού, της Τάξης, της Παράδοσης.

6 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

σωστός σε όλα

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΤΣΙΟΥΚΑΣ είπε...

Σωστές οι επισημάνσεις στην πλειονότητά τους. Το τυπικό της Εκκλησίας, όμως, μπορεί να αφομοιώσει κάποιες αλλαγές που εξυπηρετούν ποιμαντικές ανάγκες. Για παράδειγμα, στις κοσμικές ενορίες μπορεί να αναθεωρηθεί ο εορτασμός Χριστουγέννων και Θεοφανείων σε σχέση με το υφιστάμενο τυπικό καθώς ο εσπερινοί όταν τελούνται μόνο το πρωί της παραμονής ψάλλονται σε άδειους ναούς, ενώ η λιτή και τα απόστιχα δεν μετατίθενται στον ούτως ή άλλως κολοβωμένο όρθρο, όπως επιτάσσει το τυπικό. Έτσι, έχουμε το φαινόμενο οι μνήμες των Αγίων να εορτάζονται με πάνδημους εσπερινούς και οι εσπερινοί των μεγάλων αυτών εορτών να τελούνται διεκπεραιωτικά. Δεν θα ήταν κακό η Εκκλησία να τολμήσει μια ενιαία αναθεώρηση του τυπικού σε κάποιες περιπτώσεις. Πάντως, μια κορυφαία παρατυπία που με εξέπληξε όταν την παρατήρησα ήταν αυτή που λαμβάνει χώρα σε Μητρόπολη της κεντρικής Ελλάδας, όπου ψάλλεται σόλοικη φήμη στον σχολάζοντα Μητροπολίτη ως «από...» που δηλώνει μετάθεση - ούτε καν «πρώην...» - τη στιγμή που φήμη προβλέπεται μόνο για τους εν ενεργεία. Επίσης, ο διάδοχός του στη Μεγάλη Είσοδο τον μνημονεύει μαζί με την Ιερά Σύνοδο με τη γενική του «Πατρός και Αρχιεπισκόπου ημών...».

Ανώνυμος είπε...

Μια ζωή μέσα στην Εκκλησία χαμένη…

βαριά κουβέντα.... τυπικό είναι η ζωή μας;;;;

Ανώνυμος είπε...

Είμαι μαθητής του Ιωάννου Φουντούλη. Στο παρεκκλήσιο της Θεολογικής Σχολής Θεσσαλονίκης οι ακολουθίες τελούνται κατά τον τρόπο που καταγγέλλεις. Και μάλιστα γίνεται κύκλος με όλους τους λειτουργικούς τύπους, ενώ για εγκυκλοπαιδικούς λόγους παρευρισκόμαστε τουλάχιστον άπαξ κατ' έτος στην Αρμενική και στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, ώστε να μάθουμε τον αρμενικό, τον ρωμαϊκό και τον γαλλικανικό λειτουργικό τύπο. Ωσαύτως, στην Πατριαρχική Μονή Βλατάδων, ο μακαριστός δάσκαλός μας κατάφερε και επανέφερε τη λειτουργική τάξη της Παννυχίδος... Όχι εσπερινός και Θ. Λειτουργία την παραμονή, αλλά εσπερινός, όρθρος και θ. Λειτουργία του Μ. Βασιλείου ανήμερα της εορτής...

Ανώνυμος είπε...

Αυτή η τυπική τάξη που περιγράφεται για τη Μονή Βλατάδων θα μπορούσε να προκριθεί για τον εορτασμό Χριστουγέννων και Θεοφανείων στις κοσμικές ενορίες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και αυτό που εφαρμόζεται στην Ι. Μητρόπολη Λαρίσης όπου αφ' εσπέρας της παραμονής των Χριστουγέννων ψάλλεται το Μέγα Απόδειπνο μετά της λιτής και των αποστίχων της εορτής. Πάντως, ορθές οι επισημάνσεις του π.Γ.Τσέτση στο σύνολό τους και ειδικά για τη θέση του Μεγάλου Αγιασμού στο τέλος του όρθρου. Γενικά, μετά τη θεία λειτουργία δεν θα έπρεπε να ακολουθεί τίποτα. Αξιοσημείωτη και προβληματική είναι η διαδεδομένη μόδα της τέλεσης αρτοκλασίας στο τέλος της λειτουργίας κι ενώ έχει ήδη προσφερθεί ο ουράνιος άρτος. Καμία ιεροπραξία δεν έχει νοήμα όταν επισυνάπτεται στη λειτουργία που είναι η κατ΄ εξοχήν προσευχή της Εκκλησίας, η προσευχή των προσευχών. Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, δυστυχώς, είχε δώσει κακό παράδειγμα πειραματιζόμενος με τέτοιες πρωτοβουλίες. Κάποια στιγμή είχε εισηγηθεί να τελείται ειδική δέηση - το τυπικό της εντοπίζεται και στο διαδίκτυο - ανήμερα των Χριστουγέννων ως «εορτής της αγάπης» με ευχές στα νέα ελληνικά (!) υπέρ των εμπεριστάτων και των «αγωνιζομένων στη ζωή» (sic). Νομίζω ότι αυτό το ατυχές και βραχύβιο εγχείρημα αποτελεί μνημείο λατρευτικής εκκοσμίκευσης. Σαν να μην είχε προσευχηθεί για όλους και για όλα ενώπιον του Άρτου της Ζωής, όπως συμβαίνει σε κάθε λειτουργία και χρειαζόταν και έκτακτη συμπληρωματική προσευχή με γλυκερές διατυπώσεις προσαρμοσμένες στο κοσμικό πνεύμα των εορτών.

Ανώνυμος είπε...

8:29 "Στο παρεκκλήσιο της Θεολογικής Σχολής Θεσσαλονίκης οι ακολουθίες τελούνται κατά τον τρόπο που καταγγέλλεις. Και μάλιστα γίνεται κύκλος με όλους τους λειτουργικούς τύπους, ενώ για εγκυκλοπαιδικούς λόγους παρευρισκόμαστε τουλάχιστον άπαξ κατ' έτος στην Αρμενική και στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, ώστε να μάθουμε τον αρμενικό, τον ρωμαϊκό και τον γαλλικανικό λειτουργικό τύπο."

Οι ακολουθίες στην Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης όπως θα ξέρετε, μιας που δηλώνεται μαθητής του Φουντούλη, άρα είστε απόφοιτος της Σχολής, τελούνται στα πλαίσια των μαθημάτων της Λειτουργικής και έχουν καθαρά ακαδημαϊκό χαρακτήρα. Έχει διαφορά οι φοιτητές να βλέπουμε στην πράξη όσα διδασκόμαστε για την πορεία και διαμόρφωση της λειτουργικής παράδοσης, από το να γίνονται αυτές οι ακολουθίες στις ενορίες.

Ν.Γ
ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΠΘ

Related Posts with Thumbnails