Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Το 1879 στον «Παρνασσό» δημοσιεύτηκε ένα πολύ ενδιαφέρον δοκίμιο του Κ. Α. Παλαιολόγου: «Ο Ρώσος ποιητής Πούσκιν [1799-1837] ως φιλέλλην εξεταζόμενος».
Το ξέσπασμα της ελληνικής επανάστασης βρήκε τον Αλέξανδρο Πούσκιν στην εξορία στην νότια Ρωσία. Και το Κασινιόφ, και η Οδησσός έπειτα, που ήταν οι τόποι διαμονής του ανάμεσα στα 1820-1824, υπήρξαν, όπως γράφει ο Παλαιολόγος, «ο πυρήν και το κέντρον της ελληνικής εθνεγερσίας».
Οι επαφές τού διάσημου Ρώσου ποιητή με τους Έλληνες της Ρωσίας είναι στενές.
Το 1821 ο ποιητής γνωρίζει την 17χρονη Καλυψώ Πολυχρόνη (1804-1827), που μαζί με την μητέρα της δραπέτευσε από τη Κωνσταντινούπολη στη Μολδαβία.
Κοντή, αδύνατη, με ένα μάλλον ευχάριστο και, σύμφωνα με τα τουρκικά έθιμα, έντονα ρουζισμένο πρόσωπο, περιπλανιόταν στην πόλη μόνη της, μερικές φορές συνοδευόμενη από τον Πούσκιν, τυλιγμένη σε ένα μαύρο σάλι. Είχε μεγάλα φλογερά μάτια και μια τεράστια μύτη σαν γεράκι. Είχε μια απαλή, σαγηνευτική φωνή, όταν τραγουδούσε ζοφερά τουρκικά τραγούδια με κιθάρα. Τραγουδούσε σε ανατολίτικο τόνο. Αυτό διασκέδαζε πολύ τον Πούσκιν, ειδικά τα τουρκικά ηδονικά, πένθιμα τραγούδια, συνοδευόμενα από τα μάτια, και μερικές φορές από χειρονομίες.
Υπάρχουν πληροφορίες ότι η Καλυψώ μιλούσε μόνο τουρκικά, ελληνικά και μολδαβικά. Συνεπώς, δεν μπορούσε να μεταφράσει τους στίχους των τραγουδιών της, και ο Πούσκιν, ακούγοντάς την να τραγουδάει, αντιλαμβανόταν μόνο το συναισθηματικό περιεχόμενο των μελωδιών, μόνο τη μουσική τους ομορφιά.
Ανάμεσα στα σχέδια του Πούσκιν υπάρχουν πολλά πορτρέτα της Καλυψούς. Σε ένα από αυτά αναγράφεται η ημερομηνία 26 Σεπτεμβρίου 1821.
Όμορφη δεν ήταν, και πιθανόν, τον Πούσκιν γοήτευσε το γεγονός, ότι η νεαρά με το μυθολογικό όνομα, ένα φεγγάρι ήταν – σύμφωνα με φήμες - ερωμένη του Μπάιρον. Ο Πούσκιν της αφιέρωσε κάμποσα ποιήματα.
Στο δοκίμιο του Κ. Παλαιολόγου αναφέρεται και η Καλυψώ Πολυχρόνη, «φημιζομένη επί τη εξαισία ομορφιά αυτής».
«Εξαιρετικώς όμως επέσυρε την προσοχήν του Ρώσου ποιητού η Καλυψώ διότι εφημίζετο ότι συνήντησέ ποτέ τον Βύρωνα, όστις δήθεν ηγάπησε αυτήν». «Δεν ήτο καν ωραία (οι σύγχρονοι την περιγράφουν ως εξαιρετικώς μικράν και με τεράστιαν μύτην), —θα γράψει μετά από 50 και πλέον χρόνια ένας άλλος μελετητής του θέματος, ο Μ. Θ. Λάσκαρις, —αλλά είχε το εξής μέγα θέλγητρον: εφημολογείτο ότι την ηγάπησεν ο Βύρων».
Σε πεζή απόδοση ο Παλαιολόγος μάς δίνει και το αφιερωμένο στην Καλυψώ ποίημα του Πούσκιν «Εις Ελληνίδα», όπου ο ποιητής διαζωγραφίζει την αγαπημένη του.
Συ εγεννήθης προς αναζωπύρησιν
Της φαντασίας των ποιητών,
Να ταράσσης και δεσμεύης αυτήν
Δια της γλυκείας και επαγωγού ζωηρότητάς σου,
Δια των παραδόξων ανατολικών λέξεων.
Ειπέ, ότε ο αοιδός της Αειλάς
Εν τοις ουρανίοις τόποις απεικόνιζε
Την αμετάτρεπτον αυτού Ιδέαν,
Μήπως απεικόνιζέ σε,
Ο πολυπαθής και προσφιλής ποιητής;
Πιθανόν εν τη μακράν κειμένη χώρα
Υπό τον ουρανόν της Ιεράς Ελλάδος
Σε ο ένθεος μάρτυς
Ανεγνώρισεν ή είδεν εν ονείρω
Καί εισέδυσεν η αείμνηστος μορφή σου
Εν τω βάθει της καρδίας αυτού.
Πιθανόν δια της μακαρίας λύρας
Σε ο μάγος, σε επείραζε,
Ακουσίους δε παλμούς προυξένει εν τη καρδία σου
Και συ κύψασα επί της πλευράς αυτού...
Ουχί, ουχί, φίλη μου, της ζηλοτύπου ιδέας
Την φλόγα δεν επιθυμώ να τρέφω
Επί πολύ η ευτυχία μοί ήτο ξένη,
Να απολαύω αυτής είνε όλως νεοφανές,
Βασανίζομαι δε υπό μυστικής λύπης,
Φοβούμενος μήπως παν το προσφιλές είνε ψευδές.
Τι απέγινε, λοιπόν, η Καλυψώ Πολυχρόνη, που ενέπνευσε τον Πούσκιν;
Σύμφωνα με τον τοπικό θρύλο, η Καλυψώ, πέρασε τα τελευταία χρόνια της σύντομης ζωής της στο ιστορικό Μοναστήρι Νεάμτς, έναν από τους παλαιότερους και σημαντικότερους θρησκευτικούς χώρους στη Ρουμανία.
Λέγεται, μάλιστα, ότι ζούσε στο μοναστήρι μεταμφιεσμένη σε άνδρα, καθώς οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να διαμένουν εκεί. Ακολούθησε, δηλαδή, η Καλυψώ την βυζαντινή παράδοση που ήθελε κάποιες γυναίκες να μονάζουν ως άνδρες σε ανδρικά μοναστήρια.
Η κάρα της εκτίθεται στο μουσείο της Μονής, που είναι επισκέψιμο, με την επιγραφή: HEAD OF CALIPSO, GREEK, 19TH CENTURY.
Φαίνεται, πάντως, ότι η Καλυψώ είναι διάσημη στην Μολδαβία, καθώς κυκλοφορεί καρτ ποστάλ στο Κισινάου της Μολδαβίας, ήδη επί Σοβιετικής Ενώσεως, το 1981, που απεικονίζει την Καλυψώ και ένα τοπίο από το Πάρκο Πούσκιν, με τον τίτλο "Φθινόπωρο".
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου