ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: "Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΠΟΚΡΙΑ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΚΟΜΜΑΤΙ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ"

Από το πρόγραμμα της συναυλίας της Ορχήστρας των Χρωμάτων της 28-3-1990

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Στις 28 Μαρτίου 1990, ημέρα Τετάρτη, παρακολούθησα στο ΠΑΛΛΑΣ την 4η συναυλία της Ορχήστρας των Χρωμάτων, της νεοϊδρυθείσης τότε ορχήστρας από τον Μάνο Χατζιδάκι (Νοέμβριος 1989) που τάραξε τα νερά των μουσικών πραγμάτων της χώρας. Πέρασαν κιόλας 30 χρόνια...

Το πρόγραμμα της συναυλίας ανατρεπτικό. Στο πρώτο μέρος Το βόδι πάνω στα κεραμίδια του Μιγιώ και 4 άριες με τον τενόρο Σώτο Παπούλκα. Στο δεύτερο μέρος η Ελληνική Αποκριά, σουίτα μπαλέτου του Μίκη Θεοδωράκη.

Έμεινα άναυδος με την Ελληνική Αποκριά ή Carnaval του Θεοδωράκη. Έργο που άρχισε να γράφεται το 1947, όταν ο συνθέτης ήταν εξόριστος στην Ικαρία, και ολοκληρώθηκε το 1953 με αφορμή τον ομώνυμο μύθο που εμπνεύστηκαν ο Βασίλης Ρώτας και ο Σπύρος Βασιλείου (μια απλή ερωτική ιστορία από την Αποκριά στην Παλιά Αθήνα) και απέδωσε το Ελληνικό Χορόδραμα της μεγάλης χορογράφου Ραλλούς Μάνου, η οποία χόρεψε και τον κύριο ρόλο. Η χορεύτρια και μετέπειτα χορογράφος Ντόρα Τσάτσου ερμήνευσε το ρόλο του Παιδιού της ταβέρνας. 
Ο Θεοδωράκης βασίστηκε για το έργο, στα σχέδια που είχε ήδη κάνει όταν ήταν εξόριστος στην Ικαρία. Τότε που τον είχαν εντυπωσιάσει τα λαϊκά τραγούδια που τραγουδούσαν οι συνεξόριστοί του, και ιδιαίτερα ο «Ανδρέας Ζέππος», ένα δημοφιλές τραγούδι του μικρασιάτη Γιάννη Παπαϊωάννου. Πράγματι, το θέμα του τραγουδιού αυτού κυριαρχεί στο «Μεγάλο Χορό». Σημειώνουμε ότι το τραγούδι αυτό άρεσε πολύ και στον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος μας έδωσε μια ορχηστρική διασκευή του στις "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη". 
Όμως από κει και πέρα, όλα τα υπόλοιπα μελωδικά θέματα μπορούν να θεωρηθούν σαν προαναγγέλματα της μετέπειτα τραγουδιστικής του περιόδου. Με το ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ ο Θεοδωράκης επιχειρεί για πρώτη φορά να «ντύσει» νεοελληνικές μελωδίες και χορούς με συμφωνικά ορχηστρικά χρώματα. Αργότερα θα χαρακτηρίσει την προσπάθειά του αυτή σαν «μετασυμφωνική» μουσική. Δηλαδή αναζήτηση της χρυσής τομής μεταξύ της λαϊκής και της έντεχνης μουσικής. 

Μακέτα του σκηνικού και κοστουμιών του Σπύρου Βασιλείου

Δομημένο, λοιπόν, με συνιστώσες του λαϊκού και του δημοτικού μας πολιτισμού, το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε στην Όπερα της Ρώμης τον Μάρτιο του 1953. Το Ελληνικό Χορόδραμα, που έκλεινε τότε τρία χρόνια ζωής, έδωσε τρεις παραστάσεις στην Όπερα της Ρώμης, ύστερα από επίσημη πρόσκληση της Ιταλικής Κυβέρνησης. Μαζί με τις επαναλήψεις των χοροδραμάτων του Μάνου Χατζιδάκι (καλλιτεχνικού διευθυντή του Ελληνικού Χοροδράματος) Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές και Το Καταραμένο φίδι, παρουσιάστηκε και η Ελληνική Αποκριά, που ήταν η δεύτερη συνεργασία του Μ. Θεοδωράκη με το Ελληνικό Χορόδραμα (η πρώτη ήταν το 1952 με το Ορφέας και Ευρυδίκη). Την ορχήστρα διηύθυνε ο Ανδρέας Παρίδης. Υπάρχει μια ιστορική ηχογράφηση του 1954, υπό τον Ανδρέα Παρίδη. 
Το έργο σημείωσε μεγάλη επιτυχία και έκτοτε δόθηκε σε πολλές παραστάσεις στην Αθήνα. Με τη μορφή της συμφωνικής σουίτας παίχτηκε τον ίδιο χρόνο από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στην αίθουσα « Ορφεύς», πάντοτε υπό τη διεύθυνση του Ανδρέα Παρίδη.

Μ. Θεοδωράκης, Ανδρέας Παρίδης, Μ. Χατζιδάκις
Ρώμη  1953

Ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει για εκείνη την εποχή:

"Νομίζω ότι ο Μάνος βρήκε τότε, στη δεκαετία του ’50, τον δρόμο του που αργότερα θα γινόταν και δικός μου δρόμος. Το θέατρο, το Ελληνικό Χορόδραμα και αργότερα ο κινηματογράφος τον βοήθησαν να λυτρωθεί από τις φαντασιώσεις των προτύπων της ευρωπαϊκής μουσικής και να ακολουθήσει έναν δρόμο μοναδικό, προσωπικό, πρωτότυπο και βαθιά ελληνικό. Ο Καραγκιόζης ήταν ένα καθαρό αριστούργημα γεμάτο μελωδικές ιδέες, η μια πιο φωτεινή απ’ την άλλη, και ρυθμικές παραλλαγές γεμάτες πρωτοτυπία και λάμψη. H πρώτη γραφή του για πιάνο ήταν για μένα και η πιο γνήσια και αποκαλυπτική. Όταν ακολούθησε η ενορχήστρωση, τότε άρχισαν και τα προβλήματα που παραμένουν άλυτα έως σήμερα. Πώς μπορείς να ενορχηστρώσεις ένα καθαρά ελληνικό έργο χωρίς να προδώσεις τον βαθύτερο χαρακτήρα του;

Στο μεταξύ η δική μου αγωνία συνεχιζόταν παίρνοντας όλο και πιο δραματική μορφή για μένα. Με το ένα μάτι στη Δύση και με το άλλο στην Ελλάδα… Τι να κάνω; Πώς να το κάνω; Πώς να συνδυάσω, πώς να παντρέψω αυτούς τους δύο κόσμους;

φωτογραφία από την παράσταση του Ελληνικού Χοροδράματος με την Ελληνική Αποκριά (1954)

Όταν άκουσε ο Χατζιδάκις τη δική μου Ελληνική Αποκριά τον είδα με μεγάλη μου ανακούφιση να συμφωνεί. Άλλωστε το έπαιζε συχνά με την Ορχήστρα των Χρωμάτων και είχε κάνει απόπειρες να ολοκληρώσει μια ηχοληψία όπως ο ίδιος την ήθελε: με τελειότητα. Τι ήταν εν τέλει το έργο αυτό; Νομίζω μια πρόταση για ενορχήστρωση ενός καθαρά ελληνικού μουσικού υλικού…

Ευτύχησα να είμαι μαζί του στην Όπερα της Ρώμης στα 1953, όταν ο Ανδρέας Παρίδης διηύθυνε με τους Ιταλούς μουσικούς τον Καραγκιόζη και την Ελληνική Αποκριά. Βγαίναμε και οι δύο για πρώτη φορά στην εμβληματική Ευρώπη των μεγάλων συμφωνιστών! Την επομένη εγώ θα πήγαινα στο Παρίσι να δαμάσω επιτέλους τα φαντάσματα της συμφωνικής μουσικής που με βασάνιζαν, ο δε Μάνος θα γύριζε στην Ελλάδα ακολουθώντας έναν δρόμο που ο ίδιος είχε στρώσει και που θα είχε ως αποτέλεσμα την κατάκτηση μιας κορυφής που ήταν ίσως η πιο ψηλή για όλους μας: το Ελληνικό Τραγούδι". (εφημ. Το Βήμα, 15-6-2003).

Ο Μάνος Χατζιδάκις στο πρόγραμμα εκείνης της συναυλίας της 28ης Μαρτίου 1990, οπότε και διηύθυνε την Ορχήστρα των Χρωμάτων στην Ελληνική Αποκριά σημείωνε:

"Η Ελληνική Αποκριά είναι γέννημα μιας περιθωριακής ευαισθησίας που έμελλε να σφραγίσει τον τόπο εδώ και 40 χρόνια, σε πείσμα των κρατούντων και των εμπόρων". Και σχολιάζοντας στη συνέχεια τα μέρη του έργου γράφει για την "Καμήλα": "Μες στην οποία υπάρχει το υπέροχο θέμα του σαξοφώνου που το έκλεψα συνειδητά για να γράψω το τραγούδι μου Το πέλαγο είναι βαθύ, πιστεύοντας όπως ο Στραβίνσκυ πως ...οι μεγάλοι κλέβουν ενώ οι μέτριοι μιμούνται".

Και καταλήγει ο Χατζιδάκις: "Οφείλω να ομολογήσω ότι κατέχομαι από ιδιαίτερη συγκίνηση που παρουσιάζω απόψε αυτό το έργο του Μίκη. Είναι ένα κομμάτι από τη ζωή μου".

Το 2005, χρονιά κατά την οποία γιορτάστηκαν τα 80χρονα του Μίκη, η Ορχήστρα των Χρωμάτων υπό τον Μίλτο Λογιάδη ερμήνευσε, στο πλαίσιο συναυλιών (στο Μέγαρο Μουσικής) με Συμφωνικά έργα του Θεοδωράκη, και την Ελληνική Αποκριά, που τόσο αγαπούσε ο Μάνος Χατζιδάκις. Αυτή η εκτέλεση κυκλοφόρησε και σε ψηφιακό δίσκο (Legend). 

Παραθέτουμε εδώ κάποια αποσπάσματα από το έργο, τα μέρη του οποίου είναι τα εξής:

Overture (Εισαγωγή) 

Men ’ s Dance (Ανδρικός χορός) 

Grand Dance (Μεγάλος Χορός) 

Erotic Dance (Ερωτικός Χορός) 

Divertimento (Ντιβερτιμέντο) 

Three Carnival Dances (Τρεις Χοροί του Καρναβαλιού) 

α. Maypole (Γαϊτανάκι) 

β. Little Horse (Αλογάκι) 

γ. Camel (Καμήλα) 

Girl ' s Dance (Χορός της Κοπέλας) 

Finale (Φινάλε)

Αξίζει εδώ να σημειώσουμε πως η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΠΟΚΡΙΑ (CARNAVAL) παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 1957 με τη Συμφωνική Ορχήστρα του B.B.C. υπό τη διεύθυνση του Collin Davis. 

Παραθέτουμε ένα μέρος της ιστορικής εκείνης ερμηνείας (πριν 62 χρόνια). 

Πολλά από τα μέρη του έργου αυτού ο συνθέτης τα ενσωμάτωσε στο μπαλέτο ΖΟΡΜΠΑΣ, στα 1988, κατά την επιθυμία του χορογράφου Lorca Massine και της Arena di Verona, που ήθελαν να αποτελείται από τους πιο λαμπρούς χορούς και τραγούδια του Θεοδωράκη.

Παραθέτουμε εδώ ένα κείμενο του Μίκη Θεοδωράκη για το έργο. 
Στο κείμενό του αυτό ο Μ. Θεοδωράκης αναφέρεται και στις παραστάσεις στη Ρώμη, όπου παίχτηκαν και έργα του Μ. Χατζιδάκι. 

ΤΟ ΔΙΚΟ ΜΟΥ ΠΑΤΡΙΝΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ

Ο αγώνας μεταξύ Αποκριάς και Σαρακοστής – Pieter Bruegel the Elder

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος

Το δικό μου Πατρινό Καρναβάλι θα περιλάμβανε: 

- «Το Αποκρηάτικο Όνειρο» (A Dream in Carnival) της συνθέτριας Ελένης Λαμπίρη (κεφαλληνιακής καταγωγής που έζησε και έδρασε μεγάλο μέρος της ζωής της στην Πάτρα), σε λιμπρέτο Γρηγορίου Ξενοπούλου. Μια οπερέτα – η πρώτη γυναίκας συνθέτριας – που ανέβηκε στα Παναθήναια του 1913 και δεν ξαναπαίχτηκε ποτέ… 

- Την σουίτα μπαλέτου «Ελληνική Αποκριά» του Μίκη Θεοδωράκη, που είχε ανεβάσει το «Ελληνικό Χορόδραμα» της Ραλλούς Μάνου (1953-54), στην χορογραφία της Ρ. Μάνου ή και σε μια σύγχρονη εκδοχή, αν προτιμάτε. 

- Το έργο «Η τελευταία μάσκα – fallimento» του Κώστα Λογαρά, σε σκηνοθεσία Θόδωρου Τερζόπουλου, που ανέβηκε στην Πάτρα το 2006 στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας και σίγουρα θα έπρεπε να ξαναπαιχτεί. 

- Την ποιητική συλλογή «Πικρό Καρναβάλι» του Νάνου Βαλαωρίτη (Ψυχογιός 2013). 

- Την ποιητική συλλογή «Απόκρεω» του Βασίλη Αρφάνη (Γαβριηλίδης 2004). 

- Την όπερα του Τζουζέπε Βέρντι «Χορός Μεταμφιεσμένων» (Un ballo in maschera). 

- Την ορχηστρική σουίτα «Καρναβάλι των ζώων» (Le Carnaval Des Animaux και ο υπότιτλος Grande fantaisie zoologique) του σπουδαίου γάλλου συνθέτη Καμίγ Σεν Σανς (1835-1921). Πρόκειται για ένα από τα δημοφιλέστερα έργα κλασικής μουσικής για παιδιά. 

- Το "Καρναβάλι" (Carnaval, Op. 9) του Ρόμπερτ Σούμαν, για σόλο πιάνο (1834 - 1835). Ο υπότιτλος του έργου: Scènes mignonnes sur quatre notes (Μικρές σκηνές σε τέσσερις νότες). Αποτελείται από 21 μέρη που συνδέονται με ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Η χρονική του διάρκεια είναι περίπου 30 λεπτά. Ιδανική ερμηνεύτρια θα ήταν η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, ειδική στον Σούμαν. 

- Τα «ανίερα-ιερά» παραδοσιακά τραγούδια της Αποκριάς, όπως τα εξέδωσε η Δόμνα Σαμίου. 

Μεγάλο καρναβάλι Οστάνδη 1934 – Felix Labisse

- Μια έκθεση ζωγραφικής με πίνακες διάσημων ζωγράφων για το Καρναβάλι , π.χ. Καρναβάλι του Harlequin του Joan Miro (1923) ή Καρναβάλι του Candido Portinari (1924) ή και το Καρναβάλι στην Αθήνα του Νικολάου Γύζη (1892). Φαντασθείτε να μεταφέρονταν όλοι οι σχετικοί πίνακες στην Πάτρα! Διεθνές γεγονός! 

- Μια έκθεση γλυπτικής, με αφορμή το Καρναβάλι. Παραγγελίες σε έλληνες γλύπτες. Τα έργα θα εκτίθονταν σε εμβληματικούς χώρους της πόλης. Υπαίθρια καρναβαλική γλυπτοθήκη. 

- Μία θεολογική ημερίδα με αφορμή την περίφημη ομιλία του μακαριστού Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος (ιεράρχου του Οικουμενικού Θρόνου) για τον Καρνάβαλο, που εκφωνήθηκε στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών το 1970. 

- Τα κείμενα για τις Απόκριες στην Κωνσταντινούπολη του Γέροντος Χαλκηδόνος Αθανασίου (επίσης ιεράρχου του Οικουμενικού Θρόνου). 

- Τα «Επίκαιρα» για το Πατρινό Καρναβάλι, ήτοι συγκέντρωση όλου του παλιού, ασπρόμαυρου υλικού για τον θεσμό, καθώς και οι αναφορές σε ελληνικές ταινίες. 

Αυτά και κάποια άλλα ακόμα… 

Καλή Σαρακοστή, αγαπητοί συνοδίτες.

Η ΑΘΗΝΑ ΚΑΚΟΥΡΗ ΓΙΑ ΤΗΝ "ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ"

Ἀγαπητή Καθημερινή, 

Ἡ «ἡμέρα τῆς γυναίκας» πού γιορτάστηκε σήμερα, εἶναι ἄραγε γιά μᾶς τούς ὀρθοδόξους πρόοδος ἤ ὀπισθοχώρηση; 

Σά νά μοῦ φαίνεται πώς ἔχουμε ξεχάσει ὅτι ἐμεῖς, ἀπό πολλούς, πολλούς αἰῶνες ἔχουμε ἀφιερωμένες σέ μιά γυναίκα ὄχι μία ἀλλά εἴκοσι ἡμέρες, μέ ἀκολουθίες ὅπου μάλιστα, ἀκοῦμε χρόνος μπαίνει χρόνος βγαίνει, τήν ἴδια ὑψηλότατη ποίηση, τόσο πού πολλά της ἀποσπάσματα ἔχουν μπεῖ καί στόν καθημερινό μας λόγο. Ἐννοῶ, φυσικά, τούς Χαιρετισμούς τῆς Παναγίας, τώρα τήν Σαρακοστή, καί τίς Παρακλήσεις τόν Αὔγουστο, πρίν ἀπό τήν ἑορτή τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. Ἔχουμε ἐπίσης τήν Παναγία, μία γυναίκα, σέ περίοπτη θέση κάθε ἐκκλησίας μας καί τήν εἰκόνα της τήν προσκυνοῦσαν ταπεινά ὄχι μόνον οἱ ἀδύνατες γυναῖκες ἀλλά καί οἱ πιό δυνατοί ρωμηοί ἀνά τούς αἰῶνες, στήν ξηρά καί στήν θάλασσα. Εἶναι τό ἰσχυρότερο πρόσωπο μετά τήν Τριαδική Θεότητα, αὐτή ἠ τρυφερή καί πονεμένη Γυναίκα. 

Τώρα πού ἀποφασίσαμε πώς ἡ θρησκεία καί ἡ ἐκκλησία εἶναι πράγματα ξεπερασμένα, βαρίδια πού καλόν εἶναι νά ἀφήσουμε πίσω μας, θα ἔχουμε λέει -τί καλά! - μ ί α Ἡμέρα τῆς Γυναίκας. Μάλιστα. Καί αὐτό τό περίεργο ἀλισβερίσι θα τό θεωρήσουμε φεμινιστική ἐπιτυχία! 

Τί νά πῶ; Ἀπορῶ καί ἐξίσταμαι μέ τό βάθος τό δυσθεώρητον τῆς τωρινῆς μας ἀνοησίας. 

Μετά τιμῆς 

Ἀθηνᾶ Κακούρη

ΚΚΕ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΠΟΥ ΚΑΛΑ ΚΡΑΤΕΙ

Ο επίσκοπος που προσεύχεται στον "πατερούλη' μοιάζει λίγο στον Καλαβρύτων Αμβρόσιο... Δε νομίζετε; 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Η σχέση Κομμουνιστικού Κόμματος και Εκκλησίας, στη Ρωσία, σε άλλες ορθόδοξες - πρώην κομμουνιστικές χώρες - αλλά και στην Ελλάδα μ' έναν, ίσως, άλλο τρόπο, καλά κρατεί, ήδη από την πρώτη επαφή τους, στις αρχές του 20ού αιώνα.

Το γεγονός ότι αποσύρθηκε, με απόφαση της κομμουνιστικής Δημοτικής Αρχής, από το Καρναβάλι της Πάτρας, το άρμα που σατίριζε τον μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιο, είναι μία απτή απόδειξη αυτής της ...περίεργης σχέσης που στο τέλος της δεύτερης δεκαετίας του 21ού αιώνα και μετά την πτώση του κομμουνισμού, ανθεί και φέρει κι άλλο.

Για τη Ρωσία του Πούτιν ούτε λόγος. Το κομμουνιστικό πνεύμα της ανελευθερίας και της καταπίεσης κυριαρχεί παντού. Γνήσιος εκφραστής του η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Γι' αυτό συναντάμε πια και τον Στάλιν ως άγιο (sic) να ...λιτανεύεται στους δρόμους της Μόσχας.

Κι εκεί που γράφαμε χθες ότι και στην Ελλάδα η Εκκλησία χρησιμοποιεί ρητορική ΚΚΕ, ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης, δεινός ρωσομαθής, μεταφραστής και εκδότης, μας χαρίζει κάτι από ένα υπό δημοσίευσιν άρθρο στο προσεχές τεύχος του περιοδικού "στέπα":

"Αν ανοίξετε την «Πράβντα» της σταλινικής εποχής, στην πρώτη σελίδα, εκεί όπου δημοσιευόταν το κύριο άρθρο, αλλά και αλλού, θα δείτε ότι χρησιμοποιούσαν πολύ περισσότερες λέξεις της εκκλησιαστικής-σλαβονικής γλώσσας, απ’ ό,τι λέξεις της καθομιλουμένης. Ξέρετε, ο Στάλιν μπορεί να μην αποφοίτησε από την εκκλησιαστική σχολή, ωστόσο φοίτησε σε αυτή. Ορισμένες αγαπημένες λέξεις του Στάλιν ανήκουν στην αργκό των επαιτών έξω από τους ναούς, οι οποίοι ζητούσαν ελεημοσύνη στο κατώφλι τους" (Βιατσεσλάβ Ιβανόφ). 

Τον "άγιο Στάλιν" πρότεινε ως αγιογραφία στον Ι. Ναό του Αγίου Ανδρέου Πατρών, ο δήμαρχος Κώστας Πελετίδης, σύμφωνα με ένα ευφυές κείμενο - τρολ του Τάσσου Σταθόπουλου, που δημοσιεύθηκε προ διετίας στο διαδίκτυο και ...αναδεικνύει αυτή την "σχέση" του Στάλιν με την αγιότητα!

Το ενδιαφέρον είναι τόσο η Ρωσική Εκκλησία όσο και οι εν Ελλάδι θιασώτες της, μιλούν εναντίον του κομμουνισμού και κραδαίνουν τις διώξεις που υπέστη η Εκκλησία επί κομμουνισμού, όταν την ίδια στιγμή χρησιμοποιούν ακέραιες τις κομμουνιστικές μεθόδους προς επικράτηση πάση τη κτίσει, ει δυνατόν. 

Σκέπτομαι μόνο, αν στο καρναβαλικό άρμα ο Καλαβρύτων Αμβρόσιος θα έπρεπε να συνυπάρχει με τον Χίτλερ ή με τον Στάλιν. Ή και με τους δύο! 

ΤΟ ΚΚΕ ΕΣΩΣΕ ΤΟΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟ!

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα σε άρμα του Πατρινού Καρναβαλιού 2019 θα παρήλαυνε φέτος ο μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος, ωστόσο αν και οι δημιουργοί στο καρναβαλικό εργαστήριο το είχαν σχεδόν ολοκληρώσει, τελικά αποσύρεται τελευταία στιγμή από τα άρματα του Καρναβαλιού. 

Το στοιχείο που τελικά αποσύρεται είναι δημιουργία του Πέτρου Βρυώνη και απεικονίζει τον Χίτλερ και τον μητροπολίτη Αμβρόσιο να διαβάζει την "Ανηθικότητα της ηθικής". Ο ίδιος ο Πέτρος Βρυώνης επιβεβαίωσε ότι οι αρμόδιοι του Δήμου προτίμησαν να μην συμπεριληφθεί αυτό το στοιχείο σε άρμα. 

Με άλλα λόγια το ΚΚΕ έσωσε τον Καλαβρύτων Αμβρόσιο! Πράγμα απολύτως κατανοητό και ευεξήγητο. 

Για όσους είναι ανυποψίαστοι, ΚΚΕ και Διοικούσα Εκκλησία, καθώς και οι παρεκκλησιαστικές οργανώσεις, χρησιμοποιούν ακριβώς την ίδια ρητορική, την ίδια πρακτική και εκφράζουν την ίδια ηθική. Λογική, πρακτική και ηθική σέκτας, «ημετέρων», καταδίκης ή και αφανισμού – ει δυνατόν - της παραμικρής διαφορετικότητας, μέθοδοι σταλινικοί, σε μικρότερη ή μεγαλύτερη κλίμακα.

ΚΚΕδες και χριστιανοί τής σέκτας εκφράζουν τον ίδιο δογματισμό. Οι μεν πουλάνε «Προς την νίκην» και άλλα χριστιανικά έντυπα, οι δε «Οδηγητή» και «Ριζοσπάστη». Νόμος είναι το δίκιο τους. Παντρεύονται μεταξύ τους: ο οργανωσιακός χριστιανός οργανωσιακιά και ο κομμουνιστής κομμουνίστρια. Λειτουργούν με αποκλεισμούς, επιστρατεύουν ανήθικες μεθόδους για να επιβάλουν την «ηθική» τους, 

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν τα είπε εξαίσια σε πρόσφατες δηλώσεις του: «Ο "Ηθικός Κώδικας της Οικοδόμησης του Κομμουνισμού" (ένα κείμενο με 12 κανόνες που ήταν διαδεδομένο την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης); Πρόκειται για μετουσίωση, ένα πρωτόγονο απόσπασμα από τη Βίβλο. Τίποτα καινούργιο δεν επινοήθηκε». 

Με τη διαφορά ότι πρόκειται για την βολική διαστρέβλωση του χριστιανισμού από κομμουνιστές και ευσεβιστές. 

Έτσι, ελέω ΚΚΕ (και όχι μόνο, φυσικά) ο Καλαβρύτων Αμβρόσιος και πολλοί όμοιοί του, ζήσανε μια χαρά τη ζωούλα τους, παριστάνοντας και τους «εθνεγέρτες». Και συνεχίζουν να τη ζουν, αφού το ΚΚΕ τους προστατεύει θαυμάσια ακόμα και από την καρναβαλική σάτιρα.

ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ: ΕΚΦΑΝΣΕΙΣ "ΑΝΤΙΦΕΜΙΝΙΖΟΥΣΑΙ";

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου 

"Αἱ γυναῖκες πρέπει ἁπλῶς νὰ 

ἀρκοῦνται σὲ ὁρισμένα πράγματα". 

(B. Brecht) 

Ὡς γνωστόν, ὁ Χριστιανισμὸς ἐξίσωσε τὸ ἄρρεν μετὰ τοῦ θήλεως, παρὰ τὰς ἐντόνους ἰδιομορφίας των (ὄψις, σῶμα πνεῦμα, ἰδιοσυγκρασία, προορισμὸς κ.ἄ.). Πρᾶγμα ὅμως τὸ ὁποῖον ἀργότερον ὡδήγησεν εἰς φεμινιστικὰς ἐκτροπάς. Καὶ τοῦτο διότι "ὁ ἀνὴρ ἀνὴρ ἐστὶ καὶ ἡ γυνὴ γυνή". Διὸ καὶ φαίνεται οὐχὶ εὐχάριστον, γυναῖκες τινὲς νὰ προσπαθοῦν νὰ ἐξομοιωθοῦν πρὸς τοὺς ἄνδρας, σύνηθες εἰς τὴν ἐποχήν μας, ὡς π.χ. εἰς τὸν ἐπιχειρηματικὸν τομέα, ἐνῶ χάνουν ὅλην τὴν θηλυκότητά των. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἄνδρες ὅταν ἐμφανίζονται ὡς θήλεα. Μήπως προσπαθοῦν καὶ πάλιν νὰ ἑνωθῶσιν, κατὰ μίαν θεωρίαν, ὄντες ἀρχικῶς ἑρμαφρόδιτοι; Γνωστοὶ ὅμως καὶ μὴ ἐξαιρετέοι τυγχάνουν οἱ ἀνήκοντες εἰς τά "ἀδελφάτα", "θείᾳ εὐλογίᾳ" αὐξανόμενοι καὶ πληθυνόμενοι καὶ δημοσίᾳ πλέον διακινούμενοι ἐν ὀνόματι τῶν πολυθρυλήτων ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, μὲ ὅλας τὰς θεαματικὰς ἐμφανίσεις αὐτῶν, ἔστω καὶ ἂν οὗτοι τυγχάνουν εὐφυέστατοι, καὶ εὐδοκιμοῦντες, λόγῳ τῆς ἑνότητός των "κουσουροκένταυροι", μὴ ὄντες πάντοτε ὑπαίτιοι τῆς καταστάσεώς των αὐτῆς, ἀλλὰ ἀπὸ αἴτια παθολογικὰ ἢ διαφθορᾶς των ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων. 

Οὕτως αἱ γυναῖκες, αἱ ὁποῖαι εἶναι περισσότεραι ἀπὸ τοὺς ἄνδρας κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ κόσμου, διαπρέπουν εἰς τὴν ἐπιστήμην, τὴν πολιτικήν, τὴν κοινωνίαν, τὴν τέχνην κ.ἄ. Ἔτσι βλέπομεν κυρίως "δεσποινίδας" διευθύνουσας συμβούλους καὶ διευθύντριας τραπεζῶν, ὀργανισμῶν, σχολῶν ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ὁδηγοὺς τραίνων, λεωφορείων, νταλικῶν! κ.ἄ. 

Ἐξ ἑτέρας ὅμως πλευρᾶς συχνάκις ἔρχονται ἀντιμέτωποι μὲ μίαν σειρὰν ἀπογορεύσεων ἐκ τοῦ ἀντιθέτου φύλου, λαμβάνουσαι ὀλιγωτέρας ἀποδοχὰς εἰς τὸν χῶρον ἐργασίας, μικροτέραν πρόσβασιν εἰς τὸ σύστημα ὑγιείας, τὰς ἐκπαιδευτικὰς δομάς, διοικητικὰς καὶ διευθυντικὰς θέσεις τῶν ἐπιχειρήσεων περισσότερον τοῦ 25%, χωρὶς νὰ στεροῦνται φυσικῶν ἱκανοτήτων. Οὕτως κατὰ τὸ 1913 ἡ συμμετοχή των εἰς τὰς μεγαλυτέρας ἐπιχειρήσεις τοῦ πλανήτου ἀντεστοίχουν μὲ τὸ 4,4%. Ἐπίσης αἱ ὑψηλότερον ἀμειβομέναι θέσεις τῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ Fortune 500 κατὰ τὸ 92,5% κατείχοντο ὑπὸ ἀνδρῶν. 

Εἰς τὴν Γερμανίαν, παρακαλῶ, καὶ Αὐστρίαν μέχρι τὸ 1919 δὲν εἶχον δικαίωμα ψήφου, ὅπως εἰς τὸ Βατικανόν -εὐτυχῶς ποὺ δὲν γίνονται Καρδινάλιοι- καὶ τὴν Σαουδικὴν Ἀραβίαν μέχρι τὸ 2015.

Πολλαὶ ὡσαύτως εἶναι αἱ ἀπαγορεύσεις διὰ τὰς γυναῖκας καὶ εἰς τὸν θρησκευτικὸν τομέα. Καὶ συνήθως τὸ πρῶτον παράδειγμα εἰς τὰ καθ' ἡμᾶς ἀποτελεῖ τὸ περίφημον ἄβατον τοῦ Ἁγίου Ὄρους, προσβληθὲν πρὸ ἐτῶν ἀνεπιτυχῶς καὶ ὑπὸ τῆς Ε.Ε., καὶ ὄχι μόνον (Ἱ. Μονὴ Ἁγ. Νικάνωρος στὰ Γρεβενά καὶ Ἁγ. Βησσαρίωνος στὰ Τρίκαλα), τὸ ὁποῖον ὑφίσταται ἀπὸ τοῦ 5. αἰῶνος διὰ μίαν σειρὰν ἀπὸ θρησκευτικοὺς λόγους. Οὕτως αἱ γυναῖκες εἶναι ἀναγκασμέναι νὰ φθάνουν μέχρι τοὺς λιμένας τοῦ Ἄθωνος καὶ νὰ θεῶνται τὰς ἱ. Μονὰς, ἐφ΄ ὅσον εὑρίσκονται ἐντὸς πλοίων ἀπὸ 500 μέτρα ἐκ των ἀκτῶν ἢ μὲ διόπτρας! Εἰς τοὺς λόγους αὐτοὺς ἀνήκει μία παράδοσις, ἀναφέρουσα, ὅτι ἡ Θεοτόκος ἐξέφυγεν κατὰ τὴν πορείαν της πρὸς τὴν νῆσον τῆς Ἀφροδίτης Κύπρον, ἀφιχθεῖσα εἰς τὸν Ἄθωνα, ὁ ὁποῖος τῆς ἤρεσεν ἰδιαζόντως καὶ προσηυχήθη πρὸς τὸν Υἱόν της διὰ νὰ ἀνήκει εἰς αὐτήν. Οὕτως θεωρεῖται ἡ μόνη Βασίλισσα τοῦ Περιβολίου της, ἀπαγορευομένης τῆς εἰσόδου εἰς αὐτὸ πάσης ἑτέρας, παρὰ μόνον εἰς τὰς γαλὰς καὶ τά "πουρναρόψαρα"! 

Βεβαίως διαχρονικῶς ὑπῆρξαν καί "Ἀμαζόνες" ἐπιχειρήσασαι νά "διερρήξουν" τὸ ἄβατον, ὡς αἱ Μ. Ποιμενίδου, Μ. Κάραλη, Ἀ. Διπλαράκου, Μ. Σουαζὶ κ.ἄ. 

Ἄρα δὲν πρωτεύει τὸ Ὄρος εἰς τὸ ἄβατον, καθ' ὅτι ὑπῆρχεν τοιοῦτον καὶ εἰς ναοὺς τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος, μετέπειτα δὲ καὶ εἰς ἱερὰ τῆς Ἄπω Ἀνατολῆς, ὅπως τὸν ναὸν τῆς Σαμπαριμάλα ἐν Κεράλᾳ τῆς νοτίου Ἰνδίας, ὅπου διὰ παραβιάσεις ἔλαβον χώραν φοβεραὶ συγκρούσεις μέχρι τῆς σήμερον, μεταξὺ ἱερέων, συντηρητικῶν κλπ. 

Ὁ περίφημος ναὸς τοῦ προσκυνήματος τῶν Ἰνδουϊστῶν εἰς Κεράλα, ἀνήκει εἰς τοὺς ἄνδρας ὅλων τῶν ἡλικιῶν. Διὰ τὰς γυναῖκας ἐπιτρέπεται περιορισμένη εἴσοδος εἰς ὅσας εἶναι μεταξὺ 10-50 ἐτῶν. Ὁ λόγος εἶναι ἡ ἔμμηνος ρύσις τῶν γυναικῶν, καθὼς συμφώνως πρὸς συγκεκριμμένην δοξασίαν, ὁ Θεὸς ἠμπορεῖ νά "ξεστρατήσει" ἀπὸ τὴν παρουσίαν των κατὰ τάς "κεχρωματισμένας" ἡμέρας των

Τὸ τέμενος Haji Ali Dargah, ἐγκατεστημένον εἰς τὰ ἀνοικτὰ τῶν ἀκτῶν τῆς Βομβάης, Μαυσωλεῖον τοῦ Ali Bukhari ἁγίου τοῦ σουφισμοῦ, εἶναι κλειστὸν διὰ τὰς γυναῖκας. 

Ὡσαύτως ἐγκατεστημένον εἰς τὴν Ἰαπωνίαν, ἓν τῶν ὑψηλοτέρων ὀρέων τῆς χώρας εἶναι ἀπηγορευμένον εἰς τὰς γυναῖκας, τὸ ὀσπήτιον τοῦ περίφημου βουδιστικοῦ ναοῦ διὰ περισσότερα ἀπὸ 1.300 ἔτη, τοῦ Omine, ὅπως καὶ εἰς ἑτέρους βουδιστικοὺς ναούς. 

Εἰς τὴν Ταϊλάνδην, μόνον ἄνδρες ἀνήκοντες εἰς ἓν βουδιστικὸν τάγμα δύνανται νὰ γίνουν μοναχοὶ καὶ δόκιμοι, μὲ οὐκ ὀλίγας διαμαρτυρίας καί "ἀλλαγὴν ποδός" (μετάβασιν εἰς ναοὺς τῆς Ἰνδίας). Τί λέγουν οἱ φίλοι Προτεστάντες; 

Τέλος, εἰς τὸ Ἰρὰν ἀπαγορεύονται αἱ γυναῖκες εἰς τοὺς ποδοσφαιρικοὺς ἀγώνας, διότι εἶναι "ἀνάρμοστον" δι' αὐτὰς νὰ θεῶνται τὸ σῶμα τοῦ ἀνδρὸς δι' εὐχαρίστησιν! Κύριε ἐλέησον ἡμᾶς!

Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς Η.Π.Α. καὶ δὴ τὴν Ἀτλάνταν, εἰς τὸ μόνον καὶ δὴ μὴ θρησκευτικὸν Πανεπιστήμιον τοῦ Morehouse College ἀπαγορεύεται ἡ φοίτησις εἰς τὰς γυναῖκας. 

Τί συμβαίνει δὲ σὺν πολλοῖς ἄλλοις σήμερον;, ὅταν π.χ. μὲ σὸρτς καὶ μίνι ἐπισκέπτονται τουρίστριαι τὰς ἱ. μονὰς εἰς κοινὴν θέαν, ἐὰν δὲν τὰς ἐφοδιάζουν τελευταίως μέ "ταχτὰ μπερντέ";

Melina: Je suis Grecque

Ανήκει από τη νεότητά μου στην προσωπική μου μυθολογία, όπως και η εποχή της και οι άνθρωποι της. Ήταν Ρωμιά και διεθνής ταυτόχρονα. Σταρ και αντισυμβατική μαζί. Εκρηκτική και απέραντα τρυφερή συνάμα. Ερωτική και μαχητική μέχρις εσχάτων. Ο ορισμός του πάθους: για τη ζωή και την Ελλάδα, για τον έρωτα και την επανάσταση. 

Η Μελίνα υπάρχει μέσα μας 25 χρόνια απ΄την αναχώρησή της. 
Σαν σήμερα... 6 Μαρτίου 1994. 
Αλλά Μελίνα δεν φαίνεται να μπορεί να υπάρξει πια... Ήταν μοναδική και ανεπανάληπτη. Όπως και η εποχή που την γέννησε...

Όταν κάποιοι κάποτε της φέραν "τα μαντάτα πως δεν είναι πια Ρωμιά", εκείνη τους τραγούδησε δεόντως τη Ρωμιοσύνη της, ελληνιστί και γαλλιστί, όπως θα ακούσετε στα βίντεο που παραθέτουμε στη συνέχεια.

Οι στίχοι είναι δικοί της και η μουσική των Joe Dassin & Richelle Dassen. Ένα τραγούδι του 1974.

Ιστορίες, φασαρίες, που 'σαστε, μωρέ παιδιά
Τι μου λένε, τι μου λένε, πως δεν είμαι πια Ρωμιά
Ήρθαν οι καραβανάδες και μου πήραν τα χαρτιά
Και μου φέραν τα μαντάτα πως δεν είμαι πια Ρωμιά

Μαμά μου, ήσουν φρόνιμη, το ξέρω εγώ καλά
Και ο μπαμπάς μου το 'λεγε πως ήσουνα Ρωμιά

Να βρισκόμουνα στην Τήνο και ν' ανάψω ένα κερί
Να μιλήσω, να δακρύσω, να ρωτήσω το γιατί
Πες μου, πες μου, Παναγιά μου, τι είναι τούτα τα στοιχειά
Που μας βάλανε στο γύψο και μας πήραν τα χαρτιά

Μαμά μου, ήσουν φρόνιμη, το ξέρω εγώ καλά
Και ο μπαμπάς μου το 'λεγε πως ήσουνα Ρωμιά

Αχ, ραγιάδες, γαλονάδες, Αμερικανών παδιά
Πώς το λέτε, πώς το λέτε, πως δεν είμαι εγώ Ρωμιά
Θα σας πάρουν το κεφάλι, θα 'ρθουν πίσω τα παιδιά
Θα μου δώσουν τα χαρτιά μου και θα ζήσω σα Ρωμιά

Η ιστορία τέλειωσε, τα ζώα στα κλουβιά
Η θάλασσα απέραντη κι εγώ πάλι Ρωμιά 

Si tu aimes
Les aubaines
Les problèmes
Les échecs

Prends le risque
Et viens vite
Je t'invite
Je suis Grecque

Je vais te tirer les cartes
Et dans ta vie, je vois
Des voyages, des nuages
Des orages avec moi

Des voyages, des nuages
Des orages avec moi

Chez moi, là-bas au bord de l'eau
On joue toute la nuit
Chez moi, des hommes jeunes et beaux
Parfois parient leurs vies

Prends tes armes
Tout ton charme
Mets des larmes
À tes yeux secs

Je regarde
Je bavarde
Prends bien garde
Je suis grecqueAllons viens ouvre ma porte
Et rentre avec le soir
Sois superbe
Viens te perdre
Oui, viens perdre
La mémoire

Sois superbe
Viens te perdre
Oui, viens perdre
La mémoire

Chez moi, là-bas au bord de l'eau
On joue toute la nuit
Chez moi, des hommes jeunes et beaux
Parfois parient leurs vies

Si tu aimes
Les aubaines
Les problèmes
Les échecs

Prends le risque
Et viens vite
Je t'invite
Je suis grecque

Je vais te tirer les cartes
Et dans ta vie, je vois
Des voyages, des nuages
Des orages avec moi

Des voyages, des nuages
Des orages avec moi

Chez moi, là-bas au bord de l'eau
On joue toute la nuit
Chez moi, des hommes jeunes et beaux
Parfois parient leurs vies

ΒΑΣΙΛΙ ΡΟΖΑΝΟΦ: "Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΙΕΡΟΕΞΕΤΑΣΤΗ"

Ο Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης, ακολουθώντας πιστά την ιδιωτική οδό του, μας χαρίζει χρυσές σελίδες της ρωσικής σκέψης και διανόησης, μέσω των εκδόσεων s@mizdat, που ο ίδιος ίδρυσε και διευθύνει. 

Εντελώς πρόσφατος καρπός της σοβαρής εργασίας του, ο «Θρύλος για τον Μεγάλο Ιεροεξεταστή του Ντοστογιέφσκι» του Βασίλι Β. Ροζάνοφ, που μετέφρασε ο ίδιος και πρόταξε, στην έκδοση, μια εκτενή, κατατοπιστικότατη εισαγωγή. 

Το βιβλίο εκδίδεται φέτος, δηλαδή 100 χρόνια από τον θάνατο του Ροζάνοφ, ο οποίος πέθανε στις 5 Φεβρουαρίου 1919.

Στην εισαγωγή διαβάζουμε, μεταξύ άλλων: 

"Δεν υπάρχει άλλο φαινόμενο, τόσο δημιουργικών, τόσο επικών και τόσο εσχατολογικών διαστάσεων στην ιστορία της Ρους σαν την ρωσική αναγέννηση των αρχών του 20ού αιώνα. Μέσα σε τρεις περίπου δεκαετίες, όλα εκείνα οι αιώνες εγκυμονούσαν, ήρθαν στον κόσμο με εκτυφλωτικό φως και σκόρπισαν τα σκοτάδια που συσσωρεύονταν πάνω από την οικουμένη. 

Μέσα σ’ αυτό το ιστορικό πλαίσιο αναδύεται η μορφή του Βασίλι Βασίλιεβιτς Ροζάνοφ (1856 – 1919). Μορφή σκοτεινή και αινιγματική. Μορφή προφητική και αποκαλυπτική. Μορφή εσχατολογικών προσδοκιών και μεταφυσικών ανησυχιών. 

Βασίλι Ροζάνοφ Προσωπογραφία δια χειρός Λεόν Μπακστ

Το φιλοσοφικό έργο του Β. Β. Ροζάνοφ θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι μέρος εκείνων των φιλοσοφικών και λογοτεχνικών κύκλων των αρχών του 20ού αιώνα που καθόρισαν το κίνημα της ρωσικής πνευματικής αναγέννησης, ωστόσο οι ιδιαιτερότητές του κάνουν την προσωπικότητά του να ξεχωρίζουν και μας επιτρέπουν να το θεωρήσουμε ως μια ξεχωριστή περίπτωση και μη τυπικό εκπρόσωπό της. 

Ο «Θρύλος για τον Μεγάλο Ιεροεξεταστή» του Β. Β. Ροζάνοφ είναι το έργο εκείνο που του χάρισε, αμέσως μετά την έκδοση του, την αναγνώριση και τον καθιέρωσε ως κεντρική φιγούρα της ρωσικής πνευματικής αναγέννησης. 

Ο «Θρύλος» είναι ένα βιβλίο που άσκησε τεράστια επίδρασης στους συγχρόνους του και μέχρι σήμερα θεωρείται ως ένα από τα αριστουργήματα αυτής της τόσο ταραγμένης μα και δημιουργικής περιόδου της ρωσικής ιστορίας. Ο «Θρύλος» είναι ένα βιβλίο «σκοτεινό», ένα βιβλίο προφητικό, ένα βιβλίο εσχατολογικών προσδοκιών. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο, το γεγονός ότι ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως αναλυτικό εργαλείο την «Αποκάλυψη του Ιωάννη». Για να κατανοηθεί ο «Θρύλος» τόσο ως φιλοσοφικό δοκίμιο όσο και ως απόπειρα φιλοσοφικής- λογοτεχνικής ανάλυσης θα πρέπει να ειδωθεί στο ιστορικό πλαίσιο που γράφτηκε και εκδόθηκε. Αυτό δεν μειώνει σε τίποτα την διαχρονική του αξία. Απεναντίας, ενισχύει την άποψη που θέλει αυτό το βιβλίο «οδηγό κατανόησης» του εμβληματικού αυτού αποσπάσματος από το έργο του Φ. Μ. Ντοστογιέφσκι. 

Στο παράρτημα του βιβλίου περιλαμβάνεται το δοκίμιο του Βασίλι Ροζάνοφ για τον Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ, δίνοντας έτσι πανόραμα όχι μόνο του προσωπικού του στοχασμού, μα και των δρόμων που ακολούθησε η ρωσική φιλοσοφική και θεολογική σκέψη κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα."

ΚΟΥΛΑ ΠΡΑΤΣΙΚΑ / 120 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Γράφω δυο λόγια για μια σπουδαία ελληνίδα του 20ού αιώνα, που δεν πρέπει να την ξεχνάμε...

Η Κούλα Πράτσικα ήταν δασκάλα χορού και ρυθμικής, πρωτοπόρος στο χώρο αυτό στην Ελλάδα. Καταγόταν από παλιά οικογένεια της Πάτρας, την ηπειρωτικής καταγωγής Οικογένεια Πράτσικα. Ήταν κόρη του Παναγιώτη Πράτσικα και της Καλλιόπης Ναούμ κι αδέλφια της ήταν οι Χρήστος, Ειρήνη και Ανδρέας. 

Γεννήθηκε στην Πάτρα, στις 24 Νοεμβρίου 1899, δηλαδή ακριβώς πριν 120 χρόνια!
Το 1927, στις πρώτες Δελφικές Εορτές, η Εύα Πάλμερ-Σικελιανού εμπιστεύεται στη νεαρή Πράτσικα το ρόλο της Κορυφαίας στην παράσταση του Προμηθέα Δεσμώτη. Η στιγμή αυτή αποτελεί έναν από τους πρώτους και πιο σημαντικούς σταθμούς στη σταδιοδρομία της (φωτό).

Σπούδασε στη Σχολή Χορού και Ρυθμικής στο Hellerau – Laxenburg της Βιέννης (1927-1930) με δασκάλα την Christine Frissel (γνωστή ως Fraû Baer ή Mutter Erde), αποφοιτώντας (1930) με διπλώματα μουσικής και κινησιολογίας. Δίδαξε αρχικά ρυθμική και χορό στο Εθνικό Θέατρο και τον ίδιο χρόνο ίδρυσε τη Σχολή Ρυθμικής και Χορού, η οποία από το 1934 και έπειτα στεγάστηκε στο ιδιόκτητό της κτίριο της οδού Ομήρου 55. Το 1937 ίδρυσε την πρώτη επαγγελματική Σχολή Χορού που κατάρτιζε δασκάλους χορού σύμφωνα με ένα πλήρες πρόγραμμα πρακτικών και θεωρητικών μαθημάτων. Το 1973 παραχώρησε τη Σχολή στο κράτος κι έγινε η Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης, παραμένοντας ωστόσο στη θέση της διευθύντριας ως το 1980, όταν, σε ηλικία 81 ετών, αποσύρθηκε λόγω κατάγματος στο πόδι. Πέθανε το 1984. 

Η Κούλα Πράτσικα στην σύντομη αυτοβιογραφία της που έγραψε στις 6 Δεκεμβρίου 1981 (περιλαμβάνεται στον αφιερωματικό τόμο με τίτλο: Κούλας Πράτσικα Έργα και Ημέρες, Αθήνα 1991, σ. 9-36) αποκαλύπτει τη στενή σχέση που είχε με τη μουσική από παιδί: "Ήθελα τα πάντα. Τραγουδούσα, απήγγελα, χόρευα, έπαιζα βιολί. Στο σπίτι μας, κάθε βράδυ, εκτός από τη μουσική που κάναμε συστηματικά όλοι μαζί, έπαιζα θέατρο, με θέματα δικά μου improvisés. Ήθελα να μάθω άρπα. Να τραγουδήσω στην οπερέτα, να παίξω τραγωδία. Να χορέψω πάνω σ' ένα βράχο. Ν' ανεβώ στο θέατρο. Να γράψω ποιήματα. Να γράψω μουσική δική μου, και πρωτάκουστη....". 

Πρόβες στην ταράτσα της Σχολής. Ραλλού Μάνου, Κούλα Πράτσικα, 1936

Συνεργάστηκε με όλα τα ιερά ...τέρατα του καιρού της, εννοώ τους πνευματικούς ανθρώπους της Ελλάδας του Μεσοπολέμου και άλλους μεταπολεμικά. Έβγαλε επώνυμους μαθητές που άφησαν με τη σειρά τους τη σφραγίδα τους στην υπόθεση του σύγχρονου χορού στην Ελλάδα. 

Στο αυστηρό πρόγραμμα σπουδών της Σχολής της είχε εντάξει ακόμα και στοιχεία Βυζαντινής Μουσικής, που δίδασκε ο Σίμων Καράς. 

Η μαθήτριά της, περίφημη χορογράφος Ζουζού Νικολούδη σε μια συνέντευξή της στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ είπε χαρακτηριστικά: "Νομίζω ότι η Πράτσικα θέλησε να μας εμφυσήσει μια δημιουργική αγάπη για το ελληνικό πνεύμα. Ελεγε πάντα: "Μην αντιγράφετε τα αγγεία, αυτό είναι κάτι μουσειακό και πεθαμένο. Η Ελλάδα είναι φως, ρυθμός και πνεύμα". Η Πράτσικα άλλωστε ήταν μια κοσμική αστή με τακούνια και καπέλα, γαλουχημένη από το σπίτι της στη γερμανική μουσική παράδοση, ώσπου την ανακάλυψε η Σικελιανού. Παλλόταν η ψυχή της και μέσω αυτών της άνοιξε ένας κόσμος που τον αναζητούσε και δεν τον έβρισκε. Μετά τις σπουδές της στο Λουξεμβούργο γύρισε στην Ελλάδα για να φτιάξει την ελληνική όρχηση ξανά, που δεν είναι ούτε το κλασικό μπαλέτο ούτε η αντιγραφή κάποιου ξένου μοντέλου". 

Θα επανέρχομαι στην Κούλα Πράτσικα. Επιβάλλεται!

ΕΛΛΗΝΟΡΩΣΙΚΕΣ ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΒΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Παρτιτούρα μελωδίας Znamenny, του παραδοσιακού εκκλησιαστικού ρωσικού μέλους

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο εκχριστιανισμός των Ρως, δηλαδή η καθιέρωση του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του Κράτους των Ρως το 988 μ.Χ. από τον Βλαδίμηρο Α', Μέγα Πρίγκιπα του Κιέβου, σήμαινε την μεταλαμπάδευση του βυζαντινού πολιτισμού στην Ρωσία. 

Από τις τέχνες δεν θα μπορούσε να λείπει η μουσική. Έτσι, όπως αναφέρεται στην «Γενεαλογική Βίβλο» του Μητροπολίτη Κυπριανού, στα μέσα περίπου του 11ου αιώνα, πήγαν στην Ρωσία τρεις έλληνες ψάλτες, οι οποίοι δίδαξαν τις εκκλησιαστικές μελωδίες, όπως αυτές ήταν σε χρήση στην Κωνσταντινούπολη. 

Η εκκλησιαστική μουσική ήταν καθαρά φωνητική, χωρίς δηλαδή οργανική συνοδεία, μονοφωνική και σύμφωνη με την οκτωηχία της βυζαντινής μουσικής. Οι μελωδίες αυτές ψάλλονταν αρχικά μόνο από άνδρες στα ελληνικά και επαναλαμβάνονταν στην σλαβονική γλώσσα, μέχρι που αυτή επικράτησε στην λατρεία και οι εκκλησιαστικές μελωδίες δέχτηκαν, όπως ήταν φυσικό, διάφορες τοπικές, λαϊκές και άλλες μουσικές επιρροές. Αυτά ίσχυαν μέχρι τον 17ο αιώνα, οπότε έχουμε την εισαγωγή της πολυφωνίας στην εκκλησιαστική μουσική. 

Έτσι, οι ρώσοι μουσικολόγοι χωρίζουν την ιστορία του ρωσικού εκκλησιαστικού άσματος σε δύο εποχές, την πρώτη από το 988 ή 989 μ.Χ. μέχρι τον 16ο αιώνα και την δεύτερη από τα μέσα του 17ου αιώνα μέχρι το 1917. 

Η πολυφωνική εκκλησιαστική μουσική εισάγεται στην Ρωσία από την Πολωνία και την Ουκρανία, τον 17ο αιώνα, αν και ορισμένοι Ρώσοι επιστήμονες πιστεύουν ότι σπέρματα – αυτοσχέδιας ίσως – πολυφωνίας, υπήρχαν στην Ρωσία ακόμη και πριν από τον 16ο αιώνα. 

Φαίνεται πως καθοριστικό ρόλο για την καθιέρωσή της έπαιξε ο μεταρρυθμιστής αυτοκράτορας Μέγας Πέτρος, ο οποίος ήταν Τσάρος του Ρωσικού Βασιλείου για 43 έτη, από το 1682 έως το 1725. Την ίδια εποχή, ακμάζει στην Κωνσταντινούπολη ο περίφημος μεταβυζαντινός μελοποιός Πέτρος Μπερεκέτης (ακμή περ. 1680-1710/1715). 

Αυτός ο Πολίτης μουσικός και ψάλτης, συνθέτει ένα μεγάλο μουσικό εγκώμιο στον Μέγα Πέτρο, το οποίο μας διασώθηκε στα μουσικά χειρόγραφα της εποχής. Πρόκειται για ένα «μάθημα» (αργό μέλος που ανήκει στο είδος της λεγομένης Παπαδικής μελοποιίας), σε ήχο πλάγιο του πρώτου, με κείμενο προφανώς αυτοσχέδιο, και με εκτενές κράτημα «τεριρέμ». 

Ένας θεράπων της μονοφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής, στην τουρκοκρατούμενη Κωνσταντινούπολη του 17ου αιώνα, αφιερώνει μία ολωσδιόλου ξεχωριστή σύνθεση, στον μεταρρυθμιστή και δυτικόφιλο Μέγα Πέτρο, ο οποίος καθιέρωσε την πολυφωνία στη Ρωσική εκκλησιαστική μουσική. Προφανώς αυτό συμβαίνει διότι πάντοτε οι υπόδουλοι Ρωμιοί προσέβλεπαν στην ομόδοξη Ρωσία, η οποία τότε μεσουρανούσε. 

Παραθέτουμε στην συνέχεια το κείμενο της μουσικής σύνθεσης του Πέτρου Μπερεκέτη, η οποία δεν έχει ψαλεί μέχρι σήμερα. 

Εγκώμιον εις τον Αυτοκράτορα της Ρωσίας 

Ήχος πλ. α’ 

"Δεύτε χριστοφόροι λαοί, βοήσωμεν συμφώνως, ύψιστε Πάτερ άναρχε, Βασιλεύ Παντοκράτορ, μονογενές απαύγασμα, Υιέ του Θεού και Λόγε, ζωοποιέ Παράκλητε, Πνεύμα της αληθείας, Τριάς αδιαίρετε, η μία Θεαρχία, σκέπε και φρούρει, φύλαττε, δυσχερών των του βίου, Βασιλεί τε θεόφρονι, άνακτι Μοσχοβίας, μέγιστον αυτοκράτορα πάσης της Ρωσίας, Πέτρον τον αεισέβαστον, πάντων των υπερβορείων, κήρυκα ευσεβείας τε, γόνον του Αλεξίου, νικητήν τροπαιούχον τε, δόξα των Βασιλέων, δώρησαι νίκη κατ’ εχθρών, διά παντός του βίου, και βασιλείας ουρανών αξίωσον τυχείν τε, πρεσβείας της Πανάγνου τε και πάντων των Αγίων".

Και ενώ η μουσική των υπόδουλων Ρωμιών παρέμεινε η λεγόμενη «βυζαντινή», η Ρωσική εκκλησιαστική πολυφωνία έγραψε λαμπρές σελίδες στην μουσική ιστορία τους αιώνες που ακολούθησαν. 

Έμελε η ρωσική πολυφωνία να επηρεάσει και την Ελλάδα. Κι αυτό έγινε όταν η βασίλισσα της Ελλάδος Όλγα (1851-1926) - παντρεύτηκε τον βασιλέα Γεώργιο Α’ - η οποία γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας και ήταν μέλος της Δυναστείας των Ρομανόφ, θέλησε να μεταφέρει στην Αθήνα κάτι από το μουσικοεκκλησιαστικό κλίμα της πατρίδας της. Για τον λόγο αυτό κάλεσε το 1870 από την Οδησσό τον περίφημο διευθυντή χορωδίας του ναού της Αγίας Τριάδας στην ίδια πόλη Αλέξανδρο Κατακουζηνό (1824 ή 1830-1892), να αναλάβει την κατάρτιση και διεύθυνση εκκλησιαστικής χορωδίας στο ανακτορικό παρεκκλήσιο του Αγίου Γεωργίου που μόλις είχε ιδρυθεί.

Έτσι, εισήχθη και στην Ελλάδα η πολυφωνία στην εκκλησιαστική μουσική, η οποία είχε ήδη υιοθετηθεί (αρχές του 19ου αιώνα), από τις Ελληνικές Κοινότητες στην Ευρώπη. Άλλωστε η ρωσική επιρροή στην Ελληνική Ορθοδοξία κατά τον 19ο αιώνα ήταν καθοριστική και στην αγιογραφία και σε άλλες εκκλησιαστικές τέχνες. 

Ένα από τα συγκλονιστικότερα γεγονότα στην ιστορία του 20ού αιώνα υπήρξε η Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Οι κοινωνικοπολιτικές αλλαγές που ακολούθησαν προκάλεσαν την μαζική έξοδο εκατομμυρίων ανθρώπων από τη Ρωσία, φαινόμενο που έγινε γνωστό στην παγκόσμια ιστορία ως Ρωσική Μετεπαναστατική Εμιγκράτσια. Ανάμεσα σε εκείνους που εγκατέλειψαν την Ρωσία βρέθηκαν πολλοί εκπρόσωποι του ρωσικού πολιτισμού και της τέχνης. Διασκορπισμένοι σε όλον τον κόσμο αυτοί οι καλλιτέχνες και πνευματικοί δημιουργοί συνέχισαν την δημιουργική πορεία τους συμβάλλοντας ουσιαστικά στις τέχνες και την επιστήμη των χωρών που τους υποδέχτηκαν.

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στην Ελλάδα η διδακτορική διατριβή του μουσικού και πιανίστα Valeriy Ismagilov, με θέμα: «Καλλιτέχνες της Ρωσικής Εμιγκράτσιας στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου - Άγνωστες πτυχές της Ελληνικής Μουσικής Ιστορίας». 

Στην μελέτη του ο Ismagilov, αναφέρεται διεξοδικά στους μουσικούς από τη Ρωσία, οι οποίοι κατά την περίοδο του μεσοπολέμου (µεταξύ του 1923 και του 1940), διακρίθηκαν σε όλες τις σφαίρες της μουσικής της Ελλάδας, είτε λόγιας είτε ελαφράς: υπήρξαν λαμπροί πιανίστες, διηύθυναν τη συμφωνική ορχήστρα, πρωταγωνιστούσαν στο λυρικό θέατρο, συνέθεταν μουσική που εμπλούτισε την ελληνική μουσική φιλολογία, έγραφαν άρθρα για τα εκπαιδευτικά και τα καλλιτεχνικά προβλήματα του τόπου, άνοιγαν τις Ανώτερες Μουσικές Σχολές και γαλούχησαν μια πλειάδα διακεκριμένων Ελλήνων μουσικών. 

Εκείνη την περίοδο δέσποζε στα Αθηναϊκά μουσικά πράγματα ο Δημήτρης Μητρόπουλος (1896-1960), ο μετέπειτα παγκοσμίου φήμης μαέστρος. Η αξία του ως μαέστρου είχε αρχίσει να αναγνωρίζεται διεθνώς και γι΄ αυτό προσεκλήθη τον Απρίλιο του 1934, για συναυλίες στο Λένινγκραντ με την Φιλαρμονική.

Δημήτρης Μητρόπουλος και Ντμίτρι Σοστακόβιτς στο Λένινγκραντ (1934)

«Το ότι είδα στο πόντιουμ τον Δημήτρη Μητρόπουλο ήταν το σημαντικότερο γεγονός της ζωής μου» γράφει σε ένα κείμενό του ο αείμνηστος Οδυσσέας Δημητριάδης (1908-2005), διακεκριμένος αρχιμουσικός της ελληνικής Διασποράς, με πολύχρονη παρουσία στα μουσικά δρώμενα της Σοβιετικής Ένωσης. 

Διηγείται, λοιπόν, ο Δημητριάδης, ο οποίος τότε ήταν φοιτητής στο Ωδείο του Λένινγκραντ στην τάξη της διεύθυνσης ορχήστρας: «Παρόλο που ο Μητρόπουλος είχε συμβόλαιο για δύο συναυλίες, του πρότειναν να διευθύνει και μια τρίτη. Αυτή την φορά το πρόγραμμα περιλάμβανε μεγάλους συνθέτες του 20ου αιώνα. Επανέλαβε την Φαντασία και Φούγκα των Μπαχ - Μητρόπουλου, κατόπιν διηύθυνε τον Πετρούσκα του Στραβίνσκυ, την Κλασσική συμφωνία του Προκόφιεφ και τελείωσε με ένα καινούργιο έργο του Σοστακόβιτς, την Σουίτα από το μπαλέτο "Χρυσός αιώνας". Η Τρίτη συναυλία είχε μοναδική επιτυχία και το κοινό αποθέωσε το μαέστρο και τον συνθέτη του "Χρυσού αιώνα", βγάζοντάς τους άπειρες φορές στη σκηνή.» 

Ο ίδιος ο Μητρόπουλος γράφει γι΄ αυτή την ρωσική εμπειρία του 1934, ξεχωρίζοντας έναν συνθέτη: "Μεταξύ των μοντέρνων συνθετών συγκαταλεγόταν και ο μουσουργός Σοστακόβιτς, μια μουσική μεγαλοφυία". Ήδη από τότε η Σκάλα του Μιλάνου και η Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης του είχαν ζητήσει να παίξουν την όπερα του, Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενκ. 

Στην φίλη του Καίτη Κατσογιάννη περιγράφει: «Νιώθω ότι εάν έμενα περισσότερο στη Σοβιετική Ένωση θα καταντούσα να ξεχάσω ότι υπάρχουν άνθρωποι που ντύνονται καλά, που τρώνε καλά που είναι καθαροί. Η εντύπωση αθλιότητας και ακαθαρσίας που έχει κανείς εκεί κάτω είναι κάτι απερίγραπτο. Αλλά αυτό γρήγορα το συνηθίζεις και σου απομένει τότε η γοητεία αυτού του λαού με μια ευγένεια καρδιάς, μια ψυχική χάρη και ενθουσιασμό απεριόριστο – έπειτα καλλιτέχνες πέρα ως πέρα. .. Μου προτείνουν ένα συμβόλαιο για δεκατέσσερις συναυλίες και δύο παραστάσεις όπερας…». 

Ο Μητρόπουλος δεν αποδέχθηκε και δεν ξαναπήγε στην Ρωσία. 

Το 1937 εγκαθίσταται στην Αμερική, ζώντας πάντα και σε ρωσικούς μουσικούς ρυθμούς, παίζοντας δηλαδή πολλά έργα Ρώσων συνθετών. 

Αναμφισβήτητα ένας σημαντικός συνδετικός μουσικός κρίκος μεταξύ Ελλάδας και Ρωσίας στα μέσα του 20ού αιώνα, είναι ο Μίκης Θεοδωράκης. Το 1957 οργανώθηκε στην Μόσχα το Διεθνές Φεστιβάλ Νεολαίας. Ο Μίκης Θεοδωράκης πήρε το πρώτο χρυσό βραβείο με το έργο συμφωνικής μουσικής «Πρώτη Σουίτα για πιάνο και ορχήστρα». Πρόεδρος της Επιτροπής ήταν ο μεγάλος Ρώσος συνθέτης Dimitri Schostakovitch ο οποίος του έδωσε και το βραβείο. 

Το 1966, ο Μίκης Θεοδωράκης αποφασίζει να κάνει περιοδείες με την ορχήστρα του εκτός Ελλάδας με πρώτη χώρα την τέως Σοβιετική Ένωση. Σε τριάντα πέντε μέρες, από τις αρχές του Οκτώβρη 1966, ο Μίκης με την ορχήστρα του πραγματοποίησε 34 συναυλίες σε πολλές πόλεις και περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης όπως την Μόσχα, το Λένιγκραντ, την Ρίγα, το Ερεβάν στην Αρμενία, την Τασκένδη, το Σοχούμι στην Γεωργία κ.ά.

Μίκης Θεοδωράκης - Αντώνης Καλογιάννης, Σοβιετική Ένωση 1966 (αίθουσα Τσαϊκόφσκυ)

Ο ίδιος γράφει: «Από τα αεροδρόμια πηγαίναμε κατ' ευθείαν στις αίθουσες συναυλιών, όπου ζούσαμε ανεπανάληπτες στιγμές. Μείναμε κυριολεκτικά κατάπληκτοι από την θερμή υποδοχή σε όλες τις πόλεις που δώσαμε συναυλίες με κατάμεστες αίθουσες και με ένα κοινό που δεν ήθελε να μας αποχωριστεί και που με κάθε τρόπο εξέφραζε την αγάπη του για την Ελλάδα και την ελληνική μουσική». 

Το 1983 ο Μίκης Θεοδωράκης τιμήθηκε με το ανώτατο βραβείο της π. Σοβιετικής Ένωσης, το βραβείο ΛΕΝΙΝ, αλλά ίσως το σημαντικότερο βραβείο του είναι ότι η μουσική του παίζεται συχνά στην σημερινή Ρωσία, από χορωδίες, ορχήστρες και καλλιτέχνες. 

Ενδεικτικό στοιχείο της σχέσης του Μ. Θεοδωράκη με τη Ρωσία, είναι η πρόσφατη (2016) έκδοση για την ζωή και το έργο του, με τίτλο «Μίκης Θεοδωράκης-Θρησκεία μου είναι η Ελλάδα» (Микис Теодоракис, «Моя религия – Греция») του Γιώργου Λογοθέτη που κυκλοφορεί στην ελληνική και ρωσική γλώσσα. 

Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι μετά την κατάρρευση του Κομμουνισμού στην Ρωσία, πολλοί μουσικοί μετανάστευσαν στην Ελλάδα και μπόλιασαν γόνιμα την σύγχρονη ελληνική μουσική πραγματικότητα. Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα αυτού του ρεύματος είναι η «Ορχήστρα Πατρών» (αρχική ονομασία «Οι Σολίστ της Πάτρας»), η οποία δημιουργήθηκε το 1991, και αποτελούνταν από σημαντικούς ρώσους ή ρωσοπόντιους μουσικούς (έγχορδα). Δυστυχώς, μετά από πολυχρόνια μουσική προσφορά διαλύθηκε λόγω της οικονομικής κρίσης που ενέσκηψε στην Ελλάδα. 

Πάντως, στην σημερινή Ρωσία υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για την λόγια (κλασική) ελληνική μουσική και πολλοί Ρώσοι μουσικοί ερμηνεύουν έργα σύγχρονων ελλήνων συνθετών. Αντίστοιχα και στην Ελλάδα δεν είναι λίγοι οι μουσικοί που εντάσσουν στο ρεπερτόριό τους έργα Ρώσων συνθετών. 

Σίγουρα ο μαέστρος και συνθέτης Θεόδωρος Κουρεντζής, διευθυντής της Οπερας και του Θεάτρου του Περμ στην Ρωσία και ιδρυτής του φημισμένου μουσικού συνόλου και της χορωδίας MusicAeterna, αποτελεί μια έμψυχη γέφυρα μεταξύ των δύο λαών, καθώς οι εμφανίσεις του στην Ελλάδα αποτελούν πάντα «μουσικό γεγονός». 

Αλλά για να επιστρέψουμε από εκεί που αρχίσαμε, δηλαδή στην εκκλησιαστική μουσική, πρέπει να σημειώσουμε ότι μετά την κατάρρευση του Κομμουνισμού, η μονοφωνική βυζαντινή ψαλμωδία επιστρέφει στην Ρωσία. Για παράδειγμα, στην περίφημη Λαύρα του Οσίου Σεργίου στο Σεργκίεφ Ποσάντ, η Θεία Λειτουργία τελείται τα τελευταία χρόνια και στα ελληνικά και καλλιεργείται η βυζαντινή μουσική. 

Φαίνεται πως οι πολιτικές ανακατατάξεις στην Ρωσία επηρεάζουν τελικά και τις ελληνορωσικές μουσικές σχέσεις. Αυτή η αλληλεπίδραση είναι μάλλον προς όφελος της μουσικής, όπως αποδεικνύεται από την ιστορία.

ΤΟ "ΚΟΝΤΑΚΙΟΝ" ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΛΛΟΥΣΑ ΚΡΙΣΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Tο 1965 ο αείμνηστος Θόδωρος Αντωνίου συνέθεσε το έργο του Κοντάκιον, σε ποίηση του Ρωμανού του Μελωδού. Ένα έργο εσχατολογικό από κάθε άποψη! 
Το έργο ήταν παραγγελία της Διεθνούς Εταιρίας Χάινριχ Σύτς.

Ο Θ. Αντωνίου επιλέγει να επεξεργαστεί το Κοντάκιον της Μελλούσης Κρίσεως, το οποίο ψάλλουμε στην Εκκλησία την Κυριακή των Απόκρεω, όταν διαβάζεται η περίφημη παραβολή της Δευτέρας Παρουσίας. 

Ὅταν ἔλθῃς ὁ Θεός, ἐπὶ γῆς μετὰ δόξης, καὶ τρέμωσι τὰ σύμπαντα, ποταμὸς δὲ τοῦ πυρὸς πρὸ τοῦ Βήματος ἕλκῃ, καὶ βίβλοι ἀνοίγωνται, καὶ τὰ κρυπτὰ δημοσιεύωνται, τότε ῥῦσαί με, ἐκ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ ἀξίωσον, ἐκ δεξιῶν σου μὲ στῆναι, Κριτὰ δικαιότατε. 
Ακολουθεί ένα κείμενο σχετικό με την Ανάληψη και την μέλλουσα κρίση, που πρέπει να ερευνηθεί ως προς την προέλευσή του, καθώς δεν είναι ο Οίκος του Τριωδίου. Πιθανόν είναι κάποιος άλλος Οίκος του Κοντακίου. Έχει ως εξής:
"Υπό αγγέλων υμνούμενος ανελήλυθε μετά δόξης ο Κύριος, βλεπόντων των μαθητών αυτού. Ούτω προτρεχόντων των αγγέλων ελεύσεται. Ο μεν λιμός μέγας γενήσεται και αρνήσεται και η γη τους καρπούς αυτής. Όλα τα μνήματα σείονται και ανοίγονται ενηχούσης της σάλπιγγος. Έσονται δε τότε άφθαρτοι και αθάνατοι μετ’ ανάστασιν άπαντες. Μη απορρίψης με από του προσώπου σου, Κριτά δικαιότατε."

Το Κοντάκιον, έργο 27 για 5 σολίστ, 5φωνη μικτή χορωδία και έγχορδα παρουσιάστηκε στο Βερολίνο στις 7 Μαϊου 1965. Όμως παρουσιάστηκε και στο Βέλγιο, τον Αύγουστο του 1967, με την χορωδία του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης υπό τον αείμνηστο Γιάννη Μάντακα, ο οποίος πέθανε την ίδια ημέρα με τον Θ. Αντωνίου, είκοσι χρόνια πριν (26-12-1998). 

Σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα της εφημερίδας «Θεσσαλονίκη» (18-8-1967):

Ο μουσικοκριτικός της εφημερίδος των Βρυξελλών Λίμπρ Μπελζίκ στο φύλλο της 5ης Αυγούστου σημειώνει: «Ακούσαμε κατόπιν το Κοντάκιον του νεαρού Έλληνα συνθέτη Θ. Αντωνίου. Το έργο, που διηύθυνε ο Έλληνας μαέστρος Γιάννης Μάντακας με εκτελεστές κατά κύριο λόγο την χορωδία του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τοποθετείται στην περιοχή της Αβάν Γκαρντ. Φέρνει το νου ένα θέμα σύγχρονο αλλά επίσης και μια παλιά ελληνική τραγωδία. Η παρτιτούρα του Κοντακίου γεμάτη παγίδες, λαμπρά αποδόθηκε από τον Μάντακα και τους εκτελεστές τους». 

Στην «Λε Σουάρ» των Βρυξελλών ο μουσικοκριτικός Ζακ Στεμάν σημειώνει στο φύλλο της 5ης Αυγούστου: «Ένας νεαρός σύγχρονος Έλληνας συνθέτης, ο Θόδωρος Αντωνίου, έκανε την εμφάνισή του στο πρόγραμμα με το «Κοντάκιον», σύνθεση πάνω σε κείμενο Ρωμανού Μελωδού για την δεύτερη παρουσία. Μια μουσική σκληρή, ένα ρετσιτατίβο πολύ ελεύθερο, ηχοχρώματα φωνητικά και οργανικά συχνά παράξενα, συντελούν στο να προκαλέσουν μια ένταση και ένα μεγαλείο. Μουσική εκπληκτική με τον μοντερνισμό της ανάμεσα σε μια ατμόσφαιρα κλασσική, όπου βρισκόμασταν, αυτό το έργο θα άξιζε μια δεύτερη ακρόαση. Το διηύθυνε ο Γ. Μάντακας με τις χορωδίες πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Βίλυ Τραίντερ, τα έγχορδα της ραδιοφωνίας του Σάαρ-μπρυκεν και σολίστ την Φάνη Μπαμπούρη – Δελφινοπούλου σοπράνο, Γιούργκεν Κέχελ τενόρο και Τάκη Χασαπίδη βαρύτονο». 

Στην εφημερίδα της Ναμύρ «Βερς Λ’ Αβενίρ», ο μουσικοκριτικός Ζωρς Φάμπρι, μεταξύ άλλων γράφει στο φύλλο της 5ης Αυγούστου: «Υπάρχουν στις σελίδες του Κοντακίου αναμνήσεις πάρα πολύ παλιάς μουσικής. Τεχνικά το έργο παρουσιάζεται σαν μια συσσώρευση παγίδων, εν τούτοις ο μαέστρος Γ. Μάντακας και οι χορωδοί, σολίστ και μουσικοί του τις ξεπέρασαν αυτές τις παγίδες μ’ ένα μπρίο εντυπωσιακό. Πραγματικά, να μια ωραία εργασία!». 

Εδώ ακούμε το «Κοντάκιον» του Θ. Αντωνίου σε μια αμιγώς ελληνική εκτέλεση: Η Ορχήστρα και η χορωδία της ΕΡΤ, υπό τον Άλκη Μπαλτά. Διδασκαλία χορωδίας: Αντώνης Κοντογεωργίου.

«Οι μισές απόκριες ανήκουν στους νεκρούς»...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

«Οι μισές απόκριες ανήκουν στους νεκρούς», λέει ο ποιητής, παραπέμποντας ίσα στα συναξάρια: Το Σαββάτο προ της Απόκρεω «μνήμην επιτελούμεν πάντων των απ’ αιώνος κεκοιμημένων» και το Σάββατο της Τυρινής «μνήμην επιτελούμεν πάντων των εν ασκήσει λαμψάντων». Οι νεκροί μάς καλούν σ’ ένα «διπλό ταξίδι». Σε μια εσχατολογική προοπτική όπου ο υλικός κόσμος χάνει τη συνοχή του και ο χρόνος τη διάρκειά του καθώς «παγιδευμένοι είμαστε στην αβεβαιότητα…».

Η «μελέτη θανάτου» των αρχαίων και η «μνήμη θανάτου» των χριστιανών, συναντώνται εκεί όπου «ξαφνικά πρόσωπο ζωντανό φορά μάσκα θανάτου». Και ζει το πρόσωπο ζώντας τον θάνατό του. Χωρίς, ίσως, να το ξέρει.

«Κι όποια μνήμη κρύβεται στο κρυφτό

φοβάται πως για πάντα θα χαθεί

κι όποια κρύβεται νεκρή

φοβάται πως ζωντανή θα τη βρούν».

Η μνήμη που κρύβεται στο κρυφτό γεννάει λήθη. Η άλλη που κρύβεται νεκρή τίκτει αιωνιότητα. Τα πάντα, στην ποίηση του Β. Αρφάνη, διηγούμενα φθορά, θάνατο και ματαιότητα, υποδηλώνουν την αναζήτηση και τα βάθη κάποιου άλλου Είναι. Το Είναι του Ενός Καθολικού Προσώπου που ανακαλύπτεται διά της αγνωσίας:

«Χωρίς να ξέρω το ένα πρόσωπό μου

το ένα και μοναδικό που σε μια μόνο πόλη ζει

σε ένα σπίτι μόνο επιστρέφει

μόνο μια πόρτα ανοίγει».

Η αιωνιότητα, δια της μνήμης θανάτου, κρούει την θύρα της ψυχής, που είναι κλειστή από το φόβο. Την ανοίγει και κατοικεί μόνιμα πια εκεί ο «άφοβος φόβος» που φέρνει η τελεία συναίσθησις του θανάτου.

Το Καρναβάλι του Β. Αρφάνη είναι, λοιπόν, τα παιδικά χρόνια, τα παιχνίδια στον κήπο, χορός με τους αθέατους, οδυνηρή εναλλαγή προσώπου και μάσκας, «σώματα που είναι άφαντα από χρόνια», σπίτια μνήμης, μνήμες που με δείπνο μοιάζουν, η εικόνα της μάνας του που χορεύει κοκέτα, δυο ερωτευμένοι που δεν γνωρίζονται, ο χαρταετός στον ουρανό μαζί με το πέταγμα του εαυτού, ένας καφές μοναχικός – συνομιλία με το χρόνο, προσκλητήριο νεκρών, μνήμη θανάτου.

Το Καρναβάλι του Β. Αρφάνη είναι ένα φιλί. Ένα φιλί ηδονικό που δίνει στο Χάρο «ο ωραίος της παρέας που μοιραία γυναίκα είχε ντυθεί», ένα

«φιλί ειρηνικό

που έκανε ύστερα τον γύρω της παρέας

σαν το κοινό ποτήρι το κρασί

στα μυστικά μας δείπνα».

Στο Καρναβάλι του Β. Αρφάνη η Κυριακή βάφεται Κόκκινη. Συναντάς ζευγάρια που γλίτωσαν από τους κεραυνούς, μικροπωλητές που στους πάγκους στεγνώνουν τα μάγια, παλιούς θεούς ανάμεσα στα τραπεζάκια, ζητιάνους που γλίτωσαν από τις κατολισθήσεις και φοράνε τα καλά τους γάντια. Και για φινάλε: «Η πόλη επέζησε χάρις στο Θεό».

Και ο Θεός ζει δια της μνήμης θανάτου. Η μνήμη του θανάτου δίνεται στον άνθρωπο από τον Θεό, για να τον σώσει από τον θάνατο, λένε οι Πατέρες. Εδώ ο ποιητής ιστορεί τις δικές του Απόκριες ως γεγονός υπαρξιακό, που προϋποθέτει νηφάλιο μέθη μιας αυξανόμενης μνήμης θανάτου, που πάσχει τα ανθρώπινα και τα θεία.

Από τη συλλογή ΑΠΟΚΡΕΩ του Βασίλη Αρφάνη (φιλολογικό ψευδώνυμο του πατρινού λογοτέχνη Βασίλη Λαδά), η οποία εκδόθηκε στα 2004 (Αθήνα, εκδ. Γαβριηλίδης), επέλεξα και διάβασα στην πρώτη εκδήλωση με τον γενικό τίτλο "Πατρινοί συνθέτες - Πατρινοί ποιητές", που διοργανώσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο "Πολύτροπον" στην Αθήνα, το ποίημα "Με κρασί και μύρα". 

"Με κρασί, με μύρα, με αρώματα

θα πλύνω τα κόκαλά σου..."

Γιατί όπως λέει ο ποιητής: «Οι μισές απόκριες ανήκουν στους νεκρούς»...

Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΑΤΡΩΝ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΙΑ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Την ώρα που στο Φανάρι ο Πατριαρχικός Επίτροπος, Σεβ. Μητροπολίτης Σηλυβρίας κ. Μάξιμος, δεχόταν τον μητροπολίτη Πατρών Χρυσόστομο και όμιλο προσκυνητών από την Πάτρα (Παρασκευή 1-3-2019), η εφημερίδα «Ορθόδοξος Τύπος» στο καινούργιο της φύλλο (1-3-2019) δημοσίευε άλλο ένα κείμενο του κληρικού της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιου Γκοτσόπουλου εναντίον του Οικουμενικού Πατριαρχείου για το ζήτημα της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας. 

Τα κείμενα του κληρικού Αναστάσιου Γκοτσόπουλου παίρνουν αναφανδόν το μέρος της Ρωσικής Εκκλησίας στο ζήτημα και προσπαθούν να αποδομήσουν τελείως τις ενέργειες του Οικουμενικού Θρόνου που οδήγησαν στην χορήγηση της Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας. 

Την ίδια, επίσης, ημέρα, σε μια περαιτέρω προσπάθεια αμφισβήτησης του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο κληρικός Αναστάσιος Γκοτσόπουλος ανέβασε στο διαδίκτυο βίντεο από την ενθρόνιση του μητροπολίτη Κανάγκας Θεοδοσίου, υπογραμμίζοντας πως ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος δεν μνημόνευσε στα Δίπτυχα τον Μητροπολίτη Κιέβου Επιφάνιο και άρα δεν αναγνωρίζει την Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας. 

Ο μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος υπενθυμίζεται ότι δεν πήρε ποτέ δημόσια θέση για τα δύο μείζονα θέματα που έθεσε στις μέρες μας το Φανάρι: την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας και την Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας. 

Αντιθέτως, ο κληρικός Αναστάσιος Γκοτσόπουλος, αλλά και άλλοι κληρικοί της Πάτρας, ξεσπαθώνουν εναντίον του Φαναρίου για τα συγκεκριμένα θέματα, με καταιγισμό δημοσιεύσεων.

Αυτό, βέβαια, δεν πτοεί τον μητροπολίτη Πατρών, ο οποίος επισκέπτεται συχνά το Οικουμενικό Πατριαρχείο, εκδηλώνει τον σεβασμό του (sic) στην Μητέρα Εκκλησία και ταυτόχρονα το υποσκάπτει συστηματικά μέσω των κληρικών του.

Η ΑΝΟΙΞΗ 2019 ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΑΖΙΩΤΗ