ΤΡΑΓΟΥΔΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ ΣΤΙΣ ΣΠΕΤΣΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΤΟΥ ΧΡΟΝΩΝ (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

Χθες, Δευτέρα 19 Αυγούστου 2019, στο κατάμεστο από κόσμο προαύλιο του Αγίου Νικολάου Σπετσών, παρουσιάστηκε ένα ποιητικό - μουσικό αφιέρωμα στον Οδυσσέα Ελύτη, στον ποιητή που περνούσε τα καλοκαίρια των παιδικών του χρόνων σ' αυτό το νησί. 

Το αφιέρωμα, με τον Ελυτικό τίτλο "Ψαρεύοντας έρχεται η Θάλασσα", περιλάμβανε μελοποιημένα ποιήματα του Ελύτη από τον συνθέτη Γιώργο Κουρουπό, που ερμήνευσε εξαίσια ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος, με την αριστοτεχνική συνοδεία του Γιάννη Τσανακαλιώτη στο πιάνο. Ποιήματα και πεζά του ποιητή διάβασε, "με λογισμό και μ' όνειρο", η Ιουλίτα Ηλιοπούλου. 

Η εκδήλωση διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του π. Γρηγορίου Νανακούδη και του Εκκλησιαστικού Μουσείου Σπετσών. Συντονισμός: Μάρθα Σαμαρά. 

Η εκδήλωση ήταν - θα λέγαμε - ένα οφειλόμενο χρέος στον ποιητή που αγάπησε και ύμνησε τις Σπέτσες, με τον δικό του ποιητικό και βιωματικό τρόπο. 

Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια (1919-2019) από τότε που η οικογένεια Αλεπουδέλη εγκαινίασε πολύμηνες θερινές διακοπές στις Σπέτσες.

Δείτε το κείμενό μας Οι Σπέτσες του Οδυσσέα Ελύτη.

ΣΤΟ ΠΟΡΤΟ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ISRAEL GALVAN ΚΑΙ ΤΗΝ LA FIESTA

Polytropon - Festival d'Avignon, Palais des papes (2017)

Τη διετία 2017-18 είχαμε την τύχη να συνεργαστούμε, ως Byzantine Εnsemble Polytropon (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος) με τον διάσημο χορογράφο και χορευτή φλαμένκο Israel Galvan. 

Αρχικά στο πλαίσιο της documenta14 (Αθήνα και Kassel), στην παραγωγή La farsa monea. 

Αμέσως μετά, συμμετείχαμε στην παραγωγή του Israel Galvan, La fiesta, σε ευρωπαϊκή περιοδεία: Φεστιβάλ Grec Βαρκελώνης, Φεστιβάλ Αβινιόν Γαλλίας (εννέα παραστάσεις στο Παλάτι των Παπών) και παραστάσεις στο Λουξεμβούργο και στο Μονπελιέ της Γαλλίας. 

Τώρα και πάλι θα συμπράξουμε με τον Israel Galvan για μια παράσταση της La fiesta στην πόλη Πόρτο της Πορτογαλίας. Παρασκευή: 27 Σεπτεμβρίου 2019, στο περίφημο Teatro Municipal do Porto. 

Polytropon: Παναγιώτης Ανδριόπουλος, Χαράλαμπος Καλαπανίδας, Roni Bou Saba, Δημήτρης Καραδήμας.
Με τη συμπαράσταση του Playground της Γιώτας Πεκλάρη.

Heir to Seville’s school and Franco dictatorship, Galván covered the four corners of the world as bailaor until he decided to experiment with, dramatise and reinvent flamenco. He says he just changed the syllables, without ever leaving its territory or its memory, but broadening the choice of codes it encloses. “La fiesta”, however, entails an about-turn. The awarded artist now decides to return to the essence, to his childhood, a circle of life closing “as if he had travelled hundreds of miles to return to where he started.” Back to the tablaos where his parents used to dance, to flared skirts, to the peinetas that undo at the end of the presentation, the energy of this party starts by its very ending, when roles are exchanged, when a dance not meant to be seen is played. The energy spreads to the audience through the music, which relies on the contribution of the Byzantine Ensemble Polytropon and emphasises the tragic feeling of life and its lamentations, and through the movement one feels even with one’s eyes closed. “La fiesta” goes from virtuosity and tradition to breaking canons and to the freedom to dance. The audience are invited to vibrate and most importantly to unravel the riddles of this party filled with personal and collective recollections.

Cast Israel Galván, Jesús Aguilera, Eloísa Cantón, Emilio Caracafé, Ramón Martínez, Niño de Elche, Alejandro RojasMarcos Uchi, com a colaboração de Byzantine Ensemble Polytropon, direção musical de Panagiotis Andriopoulos, vozes de Panagiotis Andriopoulos, Charalampos Kalapanidas, Roni Bou Saba e Dimitrios Karadimas. 

ΟΙ ΣΠΕΤΣΕΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ (1919-2019)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σήμερα, Δευτέρα 19 Αυγούστου 2019, στο προαύλιο του Αγίου Νικολάου Σπετσών, θα παρουσιαστεί ένα ποιητικό-μουσικό αφιέρωμα στον Οδυσσέα Ελύτη, στον ποιητή που περνούσε τα καλοκαίρια των παιδικών του χρόνων σ' αυτό το νησί. 

Το αφιέρωμα, με τον Ελυτικό τίτλο "Ψαρεύοντας έρχεται η Θάλασσα", περιλαμβάνει μελοποιημένα ποιήματα του Ελύτη από τον Γιώργο Κουρουπό, που θα αποδώσει ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος, με τη συνοδεία του Γιάννη Τσανακαλιώτη στο πιάνο. 

Ποιήματα και πεζά του ποιητή θα διαβάσει η Ιουλίτα Ηλιοπούλου. 

Η εκδήλωση διοργανώνεται με πρωτοβουλία του π. Γρηγορίου Νανακούδη και του Εκκλησιαστικού Μουσείου Σπετσών, με την συμπαράσταση της κ. Μάρθας Σαμαρά. 

Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια (1919-2019) από τότε που η οικογένεια Αλεπουδέλη εγκαινίασε πολύμηνες θερινές διακοπές στις Σπέτσες. 

Ο ίδιος ο ποιητής στην «Αυτοπροσωπογραφία σε λόγο προφορικό» λέει για κείνη την εποχή:

«Πηγαίναμε τότε τακτικά στις Σπέτσες. Οι Σπέτσες ήταν ένα νησάκι σε παρθένα κατάσταση τότε• δεν υπήρχανε ούτε φεριμπότ, ούτε κρίς-κράφτ, ούτε βενζίνες, τίποτα• και νοικιάζαμε κάτι παλιά μεγάλα δίπατα σπίτια, εντελώς άδεια• τα κουβαλούσαμε όλα απ΄την Αθήνα. Εμείς τα παιδιά περνούσαμε τα τρία τέταρτα της ημέρας σ αυτές τις γεροφτιαγμένες, παλιές, σπετσιώτικες βάρκες, με τις οποίες πηγαίναμε στην αντικρινή παραλία. Εκεί όλα τα στοιχεία παίρνανε κάτι το τελετουργικό.

Το πρωί ξέραμε ότι θα φυσάει μαΐστρος, μ αυτόν τον αέρα ξεκινούσαμε. Κατά τις έντεκα έκοβε ο καιρός και γινόταν η θάλασσα λίγο πιό γαλακτερή, Το μεσημέρι έβλεπες μιά μπλέ γραμμή που ερχόταν απ’ την Ύδρα και την Ερμιόνη, ο μπάτης, άς πούμε• ο μπάτης εκεί ήτανε ο Γραιγολεβάντες και μ’ αυτόν επιστρέφαμε. Το απόγευμα πάλι, στις τρεις, ήταν η άφιξη του βαποριού, που τότε ήταν για μας μια μεγάλη διαδικασία, και το βραδάκι πηγαίναμε στα Βότσαλα τα λεγόμενα, εκεί που είναι σήμερα οι Σχολές. 

Ανεξάρτητα όμως από αυτά γινότανε εκδρομές, πανηγύρια… Ήτανε της Αγίας Παρασκευής, της Αγίας Μαρίνας, και κυρίως τον Δεκαπενταύγουστο. Ο πατέρας μου, θυμάμαι, οργάνωνε λειτουργίες σε ξωκκλήσια, και αυτό μου έχει εντυπωθεί πολύ, γιατί ένιωθες ν΄ ανακατεύεται το λιβάνι με το θυμάρι, μια αίσθηση που για μένα χαρακτηρίζει το συνδυασμό δύο στοιχείων, του φυσικού, ας πούμε, και του μεταφυσικού». 

Από τον τόμο "Οδυσσέας Ελύτης - Ο ναυτίλος του αιώνα", σε επιμέλεια Ιουλίτας Ηλιοπούλου (Ίκαρος, 2011)

Κι ο ποιητής, στη συνέχεια, αποτιμά θετικότατα εκείνα τα καλοκαίρια στις Σπέτσες: 

«Είναι γνωστό ότι αυτή η ηλικία ανάμεσα στα επτά και στα δεκατέσσερα παίζει μεγάλο ρόλο για έναν άνθρωπο, γιατί τότε διαμορφώνεται μέσα του ο προσωπικός μύθος. Συλλογίζομαι μάλιστα ότι τα παιδιά που δεν είχαν την τύχη να δοκιμάσουν κάτι ανάλογο, δεν λέω το ίδιο, αντιμετωπίζουν τη ζωή τους κάπως άοπλοι. Τους λείπει αυτό το εσωτερικό βάρος που δίνει μια διαμόρφωση μύθου προσωπικού». 

Ο ποιητής το ομολογεί ξεκάθαρα για τα βιώματά του στις Σπέτσες: «Όλα αυτά τα πράγματα έχουν γραφτεί μέσα μου και χωρίς να το θέλω βγαίνουν στα ποιήματά μου». 

Για παράδειγμα, στο «Αρχέτυπον» από τη συλλογή «Το Φωτόδεντρο και η Δέκατη Τέταρτη Ομορφιά», ο Ελύτης μνημονεύει το Λιγονέρι των Σπετσών, τον απόκρημνο βράχο με το περίφημο νερό του: 

«Του βότσαλου που εκρούστηκε η μπαρούτη 

μου ξανάφερε το Λιγονέρι και μιαν ακρογιαλιά 

Όπου ως φαίνεται είχα πρωτοϊδεί Γυναίκα    και τι πάει να πει 

τα μεσάνυχτα φωτιστικά ροδόδεντρα να βλέπεις    ύστερα κατάλαβα…» 

Το Λιγονέρι έχει συνδυάσει με τον Ελύτη και η σπουδαία γλύπτρια Ναταλία Μελά (1923-2019), η οποία σε μία συνέντευξή της θυμήθηκε τον ποιητή στο νησί: «Ερχόταν συχνά τα καλοκαίρια στις Σπέτσες. Έμενε στο σπίτι των Κανελλόπουλων και κάναμε πολλή παρέα. Κολυμπούσαμε μαζί στο Λιγονέρι και αλλού. Ηταν καλός κολυμβητής, του άρεσε πολύ η θάλασσα». 

Αλλά και στον ταξιδιωτικό του σάκο ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ, στον «Μικρό Ναυτίλο», ο Ελύτης από τις Σπέτσες θα έπαιρνε μαζί την παραλία των Αγίων Αναργύρων: 

«ΣΠΕΤΣΕΣ 

Άγιοι Ανάργυροι. Στα ρηχά ο διάφανος βυθός όλο τρυπίτσες κι από πάνου το πεύκο, γέρικο, σπασμένο, αδειάζοντας ευωδιές σαν να ξεπληρώνει παλιό χρέος.» 

Στ’ «Ανοιχτά Χαρτιά» (Το χρονικό μιας δεκαετίας, σ.444-45), ο ποιητής μας περιγράφει ένα θαύμα που έζησε στις Σπέτσες: 

«Το μοναδικό παράθυρο που έβλεπε στο «πίσω ταρατσάκι», όπως το λέγαμε, ήταν το δικό μου. Καταμεσήμερο. Ένας θόρυβος που ερχόταν απ’ έξω μ΄ έκανε να πλησιάσω στο παντζούρι και να κοιτάξω ανάμεσα στις χαραμάδες. Ήτανε η μικρή Ειρήνη, το κορίτσι του σπιτιού, που ερχότανε από τη θάλασσα και σκουπιζότανε με μια μεγάλη χρωματιστή πετσέτα. Οι στάλες της θάλασσας έπεφταν από τα μαλλιά της στα φρύδια, μια στιγμή ακινητούσαν στα τσίνορα, ιριδίζανε, τέλος κυλούσανε πάνω στα μαγουλά της. Διάλεξε μια γωνιά που να την πιάνει ο ήλιος και με μια κίνηση βιαστική άπλωσε την πετσέτα στις πλάκες και ξάπλωσε ανάσκελα με τα πόδια μισάνοιχτα. Ύστερα, σε λίγο, ανασηκώθηκε στον αγκώνα της, κοίταξε φέροντας ένα γύρο το κεφάλι της για να σιγουρευτεί ότι δεν την βλέπει κανείς, σταμάτησε αρκετή ώρα στο κλειστό μου παραθυρόφυλλο (από μέσα κρατούσα την αναπνοή μου), ύστερα, καθησυχασμένη, έλυσε τον στηθόδεσμο και ξαναπήρε την αρχική στάση, με τα δυσανάλογα μεγάλα και λευκά στήθη της απολυτά στον ήλιο. Ένα θαύμα. Είχα αντικρύ μου την κορφή μιας μεγάλης λεμονιάς. Ύστερα, το ασβεστοχρισμένο τοιχάκι της ταράτσας. Και πιο δω, το γυμνό αυτό κορμί που έπαλλε μέσα στην αποθέωση του φωτός. Όλο αυτό, σ’ ένα φόντο ηχητικό από το χτύπημα των κυμάτων και το τζί-τζί-τζί, που ανέβαινε αόρατο και παντοδύναμο από τον κήπο, από τους άλλους κήπους, από τον διπλανό ελαιώνα, απ’ ολάκερο το νησί. Αλήθεια, ώρες μπορούσα να στέκομαι έτσι, σαν άγγελος μέσα σε μια παράξενη φωτοσύνθεση, συλλογιζόμουνα.

Όταν, άξαφνα, βλέπω να καταφθάνει από μακριά, κάνοντας μεγάλους ελιγμούς μες στον αέρα, μια φανταχτερή πολύχρωμη πεταλούδα,. Πέρασε ξυστά από το παράθυρό μου, σχεδόν το άγγιξε, θυμάμαι ότι πρόφτασα να δω τους συμμετρικούς μαύρους κύκλους πάνω στα κίτρινα φτερά της. Ύστερα, μονομιάς και χωρίς να διστάσει πήγε και κάθισε ελαφρά πάνω στα μαλλιά της κοπέλας. Έκανε μερικά μικρά πηδηματάκια, και να σου την, με το τελευταίο, πάνω στο ένα από τα δύο ωραία στήθη που ανεβοκατέβαιναν τώρα με το ρυθμό του ύπνου. Στο ελάχιστο διάστημα που κρατήθηκε εκεί - ώσπου έδωσε μια και χάθηκε, για να μην την ξαναδώ ποτέ, μια πεταλούδα όπως όλες οι άλλες που έμελλαν σε λίγο να μην υπάρχουν, όπως δε θα υπήρχα ούτε εγώ ούτε η μικρή Ειρήνη – πρόφτασα πάλι να κρατηθώ απ’ αυτό το αίσθημα της αθανασίας που δίνει η σύνθεση από τα κομμάτια της ζωής που κρύβουμε, ή αφήνουμε να μας τα κρατούν αποχωρισμένα, το άλλο είδος γραφής, τα δεύτερα και τα τρίτα ελληνικά, που όταν καταφέρω να τα διαβάσω, αμφιβάλλω τελεσίδικα για όλους τους παρόντες και μέλλοντες Εκκλησιαστές του κόσμου». 

Το παραπάνω Ελυτικό θαύμα μας θυμίζει, αίφνης, κι εκείνο το τραγούδι από το «Θαλασσινό τριφύλλι»: 

Εκεί στης Ύδρας τ’ ανοιχτά και των Σπετσών 

να σου μπροστά μου ένα δελφινοκόριτσο… 

Πάντως οι Σπέτσες του Ελύτη θα συνεχίζουν να υπάρχουν όσο η Ιουλίτα Ηλιοπούλου εξακολουθεί να κάνει εκεί τις διακοπές της κάθε χρόνο κι εκεί να γράφει ποίηση, έναν αιώνα μετά τις πρώτες διακοπές του Ελύτη στο νησί.

ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΑ "ΣΥΝΤΡΟΦΙΚΑ ΑΛΛΗΛΟΜΑΧΑΙΡΩΜΑΤΑ"

Παραμυθόδραμα διδακτικόν 

Ο αρχιμανδρίτης έχει φύγει χρόνια από την Μητρόπολη της Πελοποννήσου στην οποία ανδρώθηκε και διακόνησε. 

Έφυγε για μια καλύτερη τύχη στην ομογένεια. Πήρε μια ενορία και περνάει καλά. Ευχαριστημένος δηλώνει. Άλλωστε δεν του λείπει τίποτα. Όλα τα ‘χει. Τιμές και δόξες και λεφτά. 

Δεν μπορεί όμως να …χωνέψει ότι αναγκάστηκε να φύγει από την πατρίδα. Έτσι, συνέχεια με την Μητρόπολη που άφησε ασχολείται. Μαθαίνει όλα τα κουτσομπολιά πρώτος. Τα αναπαράγει με επιτυχία και δεν παραλείπει πάντα να πει έναν …πικρό λόγο για τον δεσπότη που είναι στην παλιά του Μητρόπολη. 

Αλλά κι ο δεσπότης αυτός, στην άλλη πλευρά της γης, δεν παύει να «θάβει» τον αχώνευτο αρχιμανδρίτη. Κανείς στο περιβάλλον του δεν τολμάει να προφέρει το όνομα του …ακατανόμαστου αρχιμανδρίτη ούτε φυσικά να δείξει ότι μπορεί να έχει – έστω τυπικές, λόγω παλαιάς γνωριμίας – σχέσεις μαζί του. Μπαίνει αυτόματα στην μαύρη λίστα του δεσπότη. 

Κάποια στιγμή γίνεται κι ο αρχιμανδρίτης δεσπότης! Παίρνει την …εκδίκησή του! «Τώρα είμαστε ίσοι», λέει και ξαναλέει μέσα του. Κι ως δεσπότης επιστρέφει, σαν επισκέπτης, στην παλιά του Μητρόπολη, καλοδεχούμενος πια από τον δεσπότη που «έθαβε»! 

Ενεοί έχουν μείνει οι κληρικοί! Μα μέχρι χθες ο δεσπότης μας δεν ήθελε ν’ ακούσει για τον αρχιμανδρίτη, αλλά τώρα τον ξενίζει πλουσιοπάροχα. «Επειδή έγινε κι αυτός δεσπότης;», διελογίζοντο εν ταις καρδίαις αυτών. Αλλά άκρη δεν μπορούσαν να βγάλουν. «Μα δεν ήθελε να δει ο ένας τον άλλον», ξανασκέπτονταν, «και τώρα συλλειτουργούν σα να μην τρέχει τίποτα;». Και να τα «άγιε αδελφέ» να πέφτουν βροχηδόν! Και να τα παινέματα κι οι κολακείες! 

«Μα τι άλλαξε, ξαφνικά;», έλεγαν μεταξύ τους οι κληρικοί. 

Δεν ήξεραν οι δυστυχείς ότι μ’ αυτή την πρακτική «προκόβεις» στην Εκκλησία. Το κυριότερο όμως που δεν ήξεραν είναι ότι μόλις έφυγε για την ομογένεια ο δεσπότης, ο άλλος δεσπότης συνέχιζε να τον «θάβει», με το ίδιο πάθος όπως και πριν. Όπως, άλλωστε, και ο της ομογένειας. 

Τα «συντροφικά μαχαιρώματα» συνεχίζονται με αμείωτη ένταση. 

Άχρηστος βίος, ζωή που μυρίζει θανατίλα, υποκρισίας γέμουσα! 

Και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα! 

Υ.Γ. Κάθε ομοιότης με πρόσωπα και γεγονότα είναι πραγματική, αρκεί να υπάρχει ...φαντασία! 

Π.Α.Α.

ΠΕΡΙ ΤΩΝ "ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΩΝ" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Υπάρχουν, λέει, και οι "προοδευτικοί" πνευματικοί (εξομολόγοι). 

Αυτοί που δεν είναι «ηθικιστές», δεν εμφορούνται από «νομικισμό», αφήνουν «χώρο» στους ανθρώπους. 

Μπορεί να υπάρχουν κάποιοι τέτοιοι ελάχιστοι… 

Γιατί κι αυτοί που καμώνονται τους «προοδευτικούς» - αν το ερευνήσεις – θα δεις πως πρόκειται για μια επίπλαστη κατάσταση. Συνήθως προέρχονται από «οργανωσιακά» περιβάλλοντα και κουβαλούν όλα τα σχετικά σύνδρομα, τα οποία απλώς μετριάζουν, καθώς κι αυτοί είναι παθόντες μιας χρόνιας καταπίεσης. 

Επειδή οι ίδιοι δεν υπήρξαν πραγματικά ποτέ «υιοί ελευθερίας», δεν μπορούν ούτε και τους άλλους να τους φέρουν σε μια κατάσταση επίγνωσης, ευθύνης και εν τέλει ελευθερίας. Έχουν ποικίλα κατάλοιπα τα οποία ευκαίρως ακαίρως εκδηλώνονται. 

Κι ακόμα: Υπάρχουν «προοδευτικοί πνευματικοί» οι οποίοι γίνονται τελικά συντηρητικοί. Γιατί δεν τους «σηκώνει» η περιρρέουσα ατμόσφαιρα κι έτσι «αναγκαστικά» μετασχηματίζονται. 

Έχει ενδιαφέρον, όμως, να δει κανείς τι είδους είναι αυτοί «οι προοδευτικοί πνευματικοί». Αρκετοί από αυτούς έχουν ένα …θυελλώδη βίο! Άλλος πέταξε κάποια στιγμή τα ράσα – επειδή ενδεχομένως ηράσθη – αλλά τα ξαναφόρεσε! Άλλος είναι διαζευγμένος ή έχει παρατήσει τη γυναίκα του και αυτός προσπαθεί να βάλει σε τάξη τις ζωές των άλλων! Άλλος δηλώνει «διατροφολόγος» και κάνει αναρτήσεις στο fb για το αν πρέπει να κοινωνήσει ο νέος ή η νέα που έχει «προγαμιαίες σχέσεις». Άλλος είναι «χαλαρός» και “light” από άποψη κ.ο.κ. 

Γιατί το σμίλεμα υιών εν ελευθερία είναι πολύ δύσκολη υπόθεση… 

Και η εξουσιαστικότητα ακόμα και των «προοδευτικών πνευματικών» είναι πολύ γλυκειά υπόθεση για να μη συμβαίνει. 

Και ο «προοδευτικός» αισθάνεται – ασχέτως αν το κρύβει επιμελώς – υπεροχικά έναντι του «πνευματικού τέκνου» του. Ξεχνάει ότι είναι και αυτός άνθρωπος και πρέπει να είναι αληθινά φιλάνθρωπος. Γι’ αυτό θα έπρεπε να μη ξεχνάει τον λόγο του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης: «…ο ουν εν πάσι το ίσον έχων εν τίνι το πλέον έχεις, ειπέ, ώστε άνθρωπον όντα δεσπότην ανθρώπου σεαυτόν οίεσθαι;»

ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ π. ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΡΔΑΜΑΚΗ

Ο μακαριστός π. Μιχαήλ Καρδαμάκης (1932-2008), μας άφησε πολύτιμη παρακαταθήκη τα βιβλία του, μεταξύ των οποίων και αυτό με τον τίτλο: «Στην Παναγία του Δεκαπενταυγούστου» (Εκδόσεις Ακρίτας, 1995). 

Στο κεφάλαιο «Για τους Πολιτικούς» (σελ. 84-92), γράφει εξαιρετικά σημαντικά πράγματα, τα οποία ίσως είναι πολύ διδακτικά για τους ιεράρχες, κυρίως, που παρεμβαίνουν συχνά - πυκνά στο πολιτικό γίγνεσθαι "για τη σωτηρία της πατρίδας" πάντα.  

Παραθέτω τον θεολογικότατο λόγο του π. Μιχαήλ, ο οποίος δείχνει να έχει λησμονηθεί από την Εκκλησία στις μέρες μας: 

"Η Εκκλησία δεν συγκρούεται με την Πολιτική, γιατί το πολίτευμά της δεν είναι εκ του κόσμου τούτου. Μ’ ένα εντελώς δικό της, χαρισματικό τρόπο, υπερασπίζεται τον άνθρωπο και την ελευθερία του, προσανατολίζοντάς τον προς τις απαρνήσεις και τις υπερβάσεις εκείνες, που κάνουν δυνατή την είσοδό του σε μια μεταμορφωμένη πραγματικότητα, όπου μεταμορφώνονται τα πάντα και φυλάσσονται τα νοήματά τους ή ο κατά Θεόν σκοπός τους. Η Εκκλησία δεν ασκεί Πολιτική αλλά Ποιμαντική, δεν είναι εξουσία αλλά διακονία. Η σωτηρία που ευαγγελίζεται η Εκκλησία δεν είναι η βασιλεία του ανθρώπου αλλά η βασιλεία του Θεού εντός του ανθρώπου, που σημαίνει όχι κυριαρχία, αλλά ταπείνωση Θεού. 

Και η Θεοτόκος, αλλοίμονο, δεν έχει καμιά σχέση με την Πολιτική, ούτε καν γνωρίζει αν υπάρχει Πολιτική. Ζούσε το μυστήριο της κλήσεως και της εκλογής της, διακονούσε το μυστήριο της σωτηρίας μας, με τρόπο μυστικό ή την κρυμμένη αγιότητά της, διατηρούσε στην καρδιά της όλα τα θαυμάσια του Θεού και έκρυπτε τις πληγές της ρομφαίας όλων των αποφάσεων του Θεού. Παρά ταύτα η Θεοτόκος μας διδάσκει κάτι το ουσιώδες για την Πολιτική ή τους Πολιτικούς [ισχύει φυσικά και για τους εκκλησιαστικούς]: Ότι δηλαδή οφείλουν να σιωπούν ή να αρνούνται τους πολλούς ή κενούς λόγους, τη φλυαρία για όλα ή την ξύλινη γλώσσα, την τάση να τα ορίζουν όλα ή να τα υπόσχονται όλα, και μάλιστα πράγματα όχι αναγκαία ή σημαντικά."
Στη συνέχεια ένα ακόμα σημαντικό απόσπασμα. 

«Γιά μᾶς τούς σημερινούς ἀνθρώπους, πού ταρασσόμαστε ἀπό τά πάθη μας καί κλυδωνιζόμαστε στήν ταραγμένη θάλασσα τοῦ βίου μας, πού βρισκόμαστε σέ ἀπορία καί ἀπόγνωση, ἐξ αἰτίας τῆς συγχύσεως καί τῆς παραφροσύνης, τῆς ἀντιφάσεως καί τῆς διαψεύσεως, τῆς ἀδιαφορίας καί τῆς σκληρότητας τοῦ πολιτισμοῦ μας, ἡ Θεοτόκος παραμένει ἡ μόνη καταφυγή καί ἐλπίδα μας. "Πρός τίνα καταφύγω; ... ποῦ προσδράμω λοιπόν καί σωθήσομαι; ...» 

..........

Τὸν Δεκαπενταύγουστο, μὲ τὴν ἑορτὴ τῆς Κοιμήσεως καὶ τὶς ἱερὲς Παρακλήσεις τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, εἶναι καιρὸς χάριτος καὶ εὐδοκίας. Καιρὸς εὐλογίας καὶ σωτηρίας. Πάντοτε, ἀλλὰ ἰδιαίτερα σήμερα, ἐποχὴ ἀποκορυφώσεως τῶν τόσων κακῶν ἀλλοιώσεών μας, μέσα ἀπὸ τὴ βαθειὰ θλίψη ἤ ἀπόγνωσή μας, μποροῦμε νὰ προσδοκοῦμε μὲ βεβαιότητα τὴ σταθερὴ παράκληση καὶ τὴν ἀκαταίσχυντη ἐλπίδα μας. Καὶ μέσα σ᾽ ἕνα κλῖμα ἀνθρώπινης εὐαισθησίας καὶ βέβαια θείας εὐσπλαχνίας, μποροῦμε νὰ ἀπευθύνουμε σὲ Κάποιον «δέησιν τὴν πενιχράν», τοὺς λιγοστοὺς λόγους ποὺ μᾶς ἔχουν ἀπομείνει, καὶ νὰ περιμένουμε τὸ θαῦμα.

Ἡ πίστη μας, ποὺ εἶναι «ὁ δι᾽ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου ἐνανθρωπήσας Κύριος», ἀπαιτεῖ νὰ παίρνουμε στὰ σοβαρὰ τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, τὸ πλῆθος τῶν προβλημάτων του, τὴ σύγχυση τῶν καταστάσεών του, τὸ μέγεθος τῶν ἀναγκῶν του, τὸ ἀπύθμενο τῶν ὀδυνῶν του, μάρτυρες τῆς ζωῆς τοῦ Θεοῦ, ποὺ εἶναι καθημερινὸς σταυρός, συσταύρωση μὲ τοὺς ὁποιουσδήποτε ἀδελφούς μας, δάκρυα πολλὰ γιὰ τὸ παράλογο τῆς αὐτοκαταστροφῆς τους. Μόνο ἔτσι συμμετέχουμε στὴν ἐλπίδα τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς χαρᾶς, ποὺ προορίζεται γιὰ ὅλα τὰ πλάσματα τοῦ Θεοῦ, στὴν προσδοκία τῆς ὁριστικῆς ἀναστάσεως ὅλων τῶν δημιουργημένων ὄντων. Μόνο ἔτσι κατανοοῦμε τὴ σημασία τῶν Ἱερῶν Παρακλήσεων τοῦ Δεκαπενταυγούστου, ἤ μιμούμαστε τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο, γιὰ τὴν ὁποία, ἡ ρομφαία ποὺ διῆλθε τὴν καρδιά της δὲν ἦταν μόνο πόνος γιὰ τὸν Υἱὸ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ γιὰ ὅλους τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, γιατὶ εἶναι ἡ ἀληθινὴ Μητέρα τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ Μητέρα ὅλων τῶν ἀνθρώπων.
«Διηγήσατο ὁ Ἀββᾶς Ἰωσήφ· ὅτι εἶπεν ὁ Ἀββᾶς Ἰσαάκ, ὅτι ἐκαθήμην πρὸς τὸν Ἀββᾶν Ποιμένα· καὶ εἶδον αὐτὸν ἐν ἐκστάσει γενόμενον· καὶ ἐπειδὴ εἶχον πρὸς αὐτὸν πολλὴν παρρησίαν, ἔβαλον αὐτῷ μετάνοιαν καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν λέγων· εἰπέ μοι, ποῦ ἦς; ὁ δὲ ἀναγκασθεὶς εἶπεν· ὁ ἐμὸς λογισμός, ὅπου ἡ Ἁγία Μαρία ἡ Θεοτόκος ἔστηκε καὶ ἔκλαιεν ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ τοῦ Σωτῆρος· καὶ ἐγὼ ἤθελον πάντοτε οὕτω κλαίειν» (Γεροντικόν). Μόνο ὁ Σταυρὸς τοῦ Σωτῆρος καταργεῖ τὸ σταυρὸ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ μόνο κλαίοντες ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ μποροῦμε νὰ σηκώνουμε μὲ εὐθύνη τὸ σταυρὸ τοῦ κόσμου, τῶν πόνων καὶ τῶν ἐλπίδων του.
Ὄντες υἱοὶ τοῦ Θεοῦ πάσης παρακλήσεως καὶ τῆς Παναγίας Μητρὸς τῆς Παρακλήσεως, καλούμαστε νὰ γίνουμε, λόγῳ καὶ ἔργῳ, μάρτυρες αὐτῆς τῆς παρακλήσεως: τῆς κατανοήσεως καὶ τῆς διακονίας τῶν μεγάλων ἀναζητήσεων ἤ πραγματικῶν ἀναγκῶν τῆς παρούσας ζωῆς, ἤ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς στὸν παρόντα τόπο καὶ χρόνο. Ἐπιθυμοῦμε νὰ εἶναι αὐτὸ τὸ πνεῦμα κάθε Ἁγίου Δεκαπενταυγούστου, αὐτοῦ τοῦ ἄλλου Πάσχα ἤ ἰδιαίτερου καιροῦ στὴν Ἑλλάδα. Ἀλήθεια, πόσο μποροῦμε νὰ μιλοῦμε ἀκόμη γιὰ Ἅγιο Δεκαπενταύγουστο στὴ σημερινὴ Ἑλλάδα; Ἄς εἶναι καὶ τοῦτο ρομφαία στὴν καρδιὰ τῆς Παναγίας μας.

ΟΙ ΠΑΝΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

- Η Παναγιά το πέλαγο

κρατούσε στην ποδιά της

Τη Σίκινο, την Αμοργό

και τ’ άλλα τα παιδιά της.

Τα τζιτζίκια (από Τα Ρω του Έρωτα)

- Στην αγκαλιά της Παναγιάς έβαλα λουλούδια και στων Αγίων, κοπέλες και πουλιά.

“Πρώτα πρώτα...”, Ανοιχτά Χαρτιά

- Σε μια παλάμη θάλασσας γεύτηκες τα πικρά χαλίκια
Δύο η ώρα το πρωί περιδιαβάζοντας τον έρημο Αύγουστο
Είδες το φως του φεγγαριού να περπατεί μαζί σου
Βήμα Χαμένο. Ή αν δεν ήτανε η καρδιά στη θέση της
Ήταν η θύμηση της γης με την ωραία γυναίκα
Η ευχή που λαχτάρησε μέσ’ απ’ τους κόρφους του βασιλικού
Να τη φυσήξει ο άνεμος της Παναγίας!

Ώρα της νύχτας! Κι ο βοριάς πλημμυρισμένος δάκρυα
Μόλις ερίγησε η καρδιά στο σφίξιμο της γης
Γυμνή κάτω απ’ τους αστερισμούς των σιωπηλών της δέντρων

Γεύτηκες τα πικρά χαλίκια στους βυθούς του ονείρου
Την ώρα που τα σύννεφα λύσανε τα πανιά
Και δίχως ήμαρτον κανέν’ από την αμαρτία χαράχτηκε
Στα πρώτα σπλάχνα του ο καιρός. Μπορείς να δεις ακόμη
Πριν απ’ την αρχική φωτιά την ομορφιά της άμμου
Όπου έπαιζες τον όρκο σου κι όπου είχες την ευχή
Εκατόφυλλη, ανοιχτή στον άνεμο της Παναγίας!

Προσανατολισμοί

Η «Κυρία των Αγγέλων» είναι ένας εικονογραφικός τύπος, γνωστός από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους, που τον συναντάμε σε όλες τις περιόδους της βυζαντινής τέχνης. Η Παναγία εικονίζεται κατενώπιον, καθισμένη σε θρόνο, με τον Χριστό στα χέρια της. Στις επάνω γωνίες της εικόνας, σε στηθάρια οι μορφές των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ ή, σε άλλες παραστάσεις, οι Αρχάγγελοι ολόσωμοι δεξιά και αριστερά της Παναγίας.

Ο Οδυσσέας Ελύτης σε μια επίσκεψή του στη Ζάκυνθο (Μάϊος 1980), φωτογραφήθηκε μπροστά στην ιστορική εκκλησία της «Κυρίας των Αγγέλων». Άρα, η χρήση από τον ποιητή του συγκεκριμένου όρου δεν είναι καθόλου τυχαία, καθώς προϋποθέτει γνώση και ευαισθησία.

Από τα ΤΡΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΕ ΣΗΜΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ

Ο ΚΗΠΟΣ ΒΛΕΠΕΙ

(απόσπασμα [2.])

...

ἀλλὰ τότε ἀκόμα ὑπήρχανε

τριανταφυλλιὲς μὲ σημασία θρησκευτικὴ

ἀλληλούια

ἡ Κυρία τῶν Ἀγγέλων

μὲ χρυσὸ ἀλεξίπτωτο

κατέβαινε ὣς τὸ μαξιλάρι σου

...

η φωτό της Κυρίας των Αγγέλων του Porfyris

Ήταν το 1990 όταν πρωτάκουσα μελοποιημένα αποσπάσματα από τον Μικρό Ναυτίλο του Οδυσσέα Ελύτη (1985).
Τα ερμήνευσε – σε μια συναυλία στο ΠΑΛΛΑΣ - η Ορχήστρα των Χρωμάτων υπό τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος είχε παραγγείλει το σχετικό μουσικό υλικό στον συνθέτη Γιώργο Κουρουπό.
Το κομμάτι που μου έκανε εντύπωση ήταν αυτό με τα ονόματα της Παναγίας. Τραγουδούσε η σοπράνο Μυρσίνη Κατσιναβάκη.
Έτσι, παραθέτω εδώ αυτό το απόσπασμα από τον Μικρό Ναυτίλο, που υμνεί τις Παναγιές του Αιγαίου, τις Παναγιές της Ελλάδος, κατά Ελύτη πάντα.

Λίγο για μια στιγμή να παίξεις πάνω στην κιθάρα σου
Τα ονόματα της Παναγίας και θα δεις

Ε ε Χρυσομαλλούσα
Ε ε Χρυσοσκαλίτισσα

Να ξεπετιέται πάλι το βουνό με τ' άσπρο σπίτι στην πλαγιά
Τ' άλογο με τα δύο φτερά
Και η άγρια φράουλα της θάλασσας

Λάμπουσα και Κανάλα μου και Παραπορτιανή μου

Θα δεις την πράσινη ψαρόβαρκα σκαμπανεβάζοντας να χάνεται
μέσα στ' αραποσίτια
Τον Μήτσο με τις τρίχες και με τ' αλυσιδάκι στο λαιμό

Ε Παναγιά Τα Μάγκανα
Ε Παναγιά Τόσο Νερό

Να βλαστημάει και ν' ανεβάζει ανίδεος μες στα δίχτυα του
Τέσσερα – πέντε αρχαία ελληνικά
Το τέλλεσθε και το νηυσί, το μέλεα και το κρίναι σα

Καρυστιανή κι Ακλειδιανή
Δαφνιώτισσα κι Αργιώτισσα

Που μια στιγμή τα παίζεις πάνω στην κιθάρα σου
Κι απ' τ' αναμμένο πέλαγο αντικρύ σου ακούς

Έι Κρουσταλλένια έι Δροσιανή
Έι Παναγιά του Νίκους

Να σχίζεται στα δύο τ' ουρανού το καταπέτασμα

Κι ένας παμπάλαιος έφηβος απαράλλαχτος εσύ

Να κατεβαίνει- κοίτα:

Στα κύματα μ' ένα καμάκι ορθός και στους αφρούς να πλέει

Σπηλιώτισσα και Μερσινιά και Θαλασσίτρα μου έι!

Κολάζ, Η Παναγιά τα Πέλαγα του Οδυσσέα Ελύτη

O Μιχάλης Τρανουδάκης μελοποίησε Οδυσσέα Ελύτη, από ΤΑ ΡΩ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ, πριν  χρόνια! Με αφορμή την επανέκδοση του δίσκου διαβάζω στα ΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΙΑΣΜΑΤΑ.

Τα τραγούδια της Ποδηλάτισσας γράφτηκαν το χειμώνα 1973-74 και πρωτοπαρουσιάστηκαν σε συναυλία το 1975 στο Σπόρτινγκ με τον Γιάννη Δημητρά και τη Μαρία Κάτηρα. Το 1974 ο Μάνος Χατζιδάκις προτείνει να τα εκδώσει από την ετικέτα Πολύτροπον της Lyra που είχε ιδρύσει, αλλά σύντομα η εταιρεία σταματάει να λειτουργεί. Τελικά εκδόθηκαν το χειμώνα του 1979 από τη Lyra του Αλέκου Πατσιφά, με την Αφροδίτη Μάνου στο τραγούδι και ενορχήστρωση Τάσου Καρακατσάνη.

Οι ηχογραφήσεις έγιναν στο studio Action το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς και πήραν μέρος μερικοί από τους καλύτερους μουσικούς της εποχής που δυστυχώς δεν αναγράφονται στο εξώφυλλο. Κιθάρες: Στέλλα Κυπραίου και Γεράσιμος Πυλαρινός, τζουράς: Θανάσης Πολυκανδριώτης, πνευστά: Φίλιππος Τσεμπερούλης, βιολί: Παντελής Δεσποτίδης, σαντούρι και μαρίμπα: Τάσος Διακογιώργης, ακορντεόν: Κίμων Βασιλάς.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε με την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον Οδυσσέα Ελύτη. Ο ίδιος ο ποιητής επιμελήθηκε το εξώφυλλο και μάλιστα ο δίσκος κυκλοφόρησε αρχικά με άλλο εξώφυλλο (το γνωστό κολάζ με τον ηνίοχο ανάμεσα στα τριαντάφυλλα). Ο Ελύτης άλλαξε γνώμη και στην επανέκδοση άλλαξε και το εξώφυλλο (το κολάζ με το ποδήλατο που κυκλοφορεί μέχρι σήμερα). Ο ποιητής ήταν εξαιρετικά προσεκτικός με την εργασία του. Έτσι υποχρέωσε την εταιρεία να ξαναηχογραφηθεί και να ξανατυπωθεί η μία πλευρά του δίσκου, επειδή στο επώνυμο τραγούδι η Μάνου πρόφερε το πενdάλι της, αντί το πεdάλι της. Από τα δεκατρία τραγούδια του κύκλου, επελέγησαν να συμπεριληφθούν τα έντεκα. Τα άλλα δύο, η Τελετή και Το σπίτι το ακατοίκητο εκδόθηκαν αργότερα με τη Σοφία Μιχαηλίδου στο δίσκο του Μιχάλη Τρανουδάκη Σύννεφο, σύννεφο που πάς. Ο δίσκος αποτελεί πλέον ορόσημο της έντεχνης ελληνικής μουσικής στην τωρινή του επανέκδοση (2009) με κλασικά πλέον τραγούδια όπως το Κοχύλι, την Παναγία των Κοιμητηρίων και το Σου το’ πα για τα σύννεφα.

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΩΝ
Πέτρες επήρα και κλαδιά
τα φύτεψα στην αμμουδιά
Και μια ψυχή μελέτησα
το λόγο δεν αθέτησα

Με τον καιρό με τον καιρό
έγινε αλήθεια τ' όνειρο
Οι πέτρες μεγαλώσανε
και τα κλαδιά φυτρώσανε

Τα κυπαρίσσια τα κελιά
σου τα 'κανα παραγγελιά
Τις πόρτες τις αμπάρες σου
και τις οχτώ καμάρες σου

Στο μέρος το πιο δροσερό
έστησα το καμπαναριό
Και κύματα και κύματα
γύρω σου τ' άσπρα μνήματα

Έλα Κυρά και Παναγιά
με τ' αναμμένα σου κεριά
Δώσε το φως το δυνατό
στον Ήλιο και στο Θάνατο.

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Δεν θεωρώ τυχαίο ότι ο Οδυσσέας Ελύτης γνώριζε την Παναγία την Παντοχαρά των Στροφάδων και μια άλλη Παντοχαρά από τα Επτάνησα και θέλησε να αφιερώσει το ξωκλήσι – τάμα του στη Σίκινο σ' αυτήν. Ο ποιητής γνώριζε πολλά, αλλά όχι ξερά γνωσιολογικά. Μετασχημάτιζε την πληροφορία ή την εικόνα σε βίωμα και ενόραση. Και τελικά σε ποίηση.
Ας δούμε, λοιπόν, ποια τελικά είναι αυτή η εικόνα που κέντρισε το ενδιαφέρον του ποιητή. Η αρχαιολόγος Ζωή Μυλωνά γράφει στον Κατάλογο του Μουσείου Εκκλησιαστικής Τέχνης της Ι. Μονής Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου, που εξέδωσε η Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος (2011, σ. 27-29):
“Η εικόνα της Παναγίας της Παντοχαράς (15ος αι.) ήταν τοποθετημένη ως δεσποτική στο τέμπλο του καθολικού της Μονής Στροφάδων. Η Παναγία εικονίζεται έως κάτω από τη μέση, γυρισμένη δεξιά προς το μικρό Χριστό, που κάθεται άνετα στο αριστερό της χέρι. Γέρνει την κεφαλή και ακουμπάει τρυφερά το πρόσωπό της στο δικό του... Ο Χριστός ακουμπάει το αριστερό χέρι του στην παλάμη της μητέρας του, ενώ με το δεξί ευλογεί. Τα πόδια του είναι σταυρωμένα και από το ανεστραμμένο αριστερό του πέλμα κρέμεται το λυτό σανδάλι του. Και τα δύο πρόσωπα κοιτάζουν τον προσκυνητή. Στο επάνω μέρος της εικόνας δύο άγγελοι σε προτομή στρέφονται προς τη Θεοτόκο, έχοντας τα χέρια καλυμμένα από το ιμάτιό τους, σε ένδειξη σεβασμού. Στο χρυσό κάμπο με κόκκινο κιννάβαρι είναι γραμμένα τα συμπιλήματα ΜΗΡ ΘΥ και ΙC XC, καθώς και η επωνυμία Η ΠΑΝΤΩΝ ΧΑΡΑ. Στην εφέστια εικόνα της μονής Στροφάδων, ο εικονογραφικός τύπος της Παναγίας Βρεφοκρατούσας ακολουθεί το βυζαντινό πρότυπο της Ελεούσας ή το μεταβυζαντινό της Γλυκοφιλούσας. Στη σύνθεση αυτή αποτυπώνεται η σχέση της Παναγίας με το Θείο Πάθος, όπως εκφράστηκε στην υμνολογία και στις ομιλίες που συνοδεύουν τις ακολουθίες των Παθών. Χαρακτηρίζεται από την τρυφερή, αλλά και μελαγχολική προσέγγιση των προσώπων της μητέρας και του παιδιού. Η σύνθεση της εικόνας μας ανήκει στην παραλλαγή του τύπου της Παναγίας Γλυκοφιλούσας με το χέρι του παιδιού στο χέρι της μητέρας του, στοιχείο που σχετίζεται νοηματικά με το εικονογραφικό σχήμα της Αποκαθήλωσης”.

Δύο ακόμα στοιχεία της εικόνας αναλύει η Ζωή Μυλωνά:

Το ανάστροφο πέλμα του παιδιού, από το οποίο κρέμεται το λυμένο σανδάλι του. Το εικονογραφικό αυτό στοιχείο συνδέεται με το μελλοντικό Πάθος του Χριστού και ειδικότερα με τον πτερνισμό του από την προδοσία του Ιούδα.
Την χειρονομία του Χριστού σε νεύμα ευλογίας, που εμφανίζεται σε λίγες εικόνες, όπως στην εικόνα της Παναγίας Θαλασσομαχούσας.
Η εικόνα της Παντοχαράς είχε μια πολύ ενδιαφέρουσα περιπέτεια που συνδέει τα Στροφάδια με την Πάτμο, αγαπημένο νησί του Ελύτη. Το 1717 οι Τούρκοι έκαναν πειρατική επιδρομή και άρπαξαν πολλά κειμήλια τα οποία πούλησαν κατόπιν. Τότε μεταφέρθηκε και το λείψανο του Αγίου Διονυσίου στη Ζάκυνθο. Την Παντοχαρά αγόρασαν οι Πατμιώτες άρχοντες Ηλίας και Θεόδωρος Κοκκινάκης. Κατά την παραμονή της εικόνας στην Πάτμο φαίνεται πως φιλοτεχνήθηκε μια τοιχογραφία – αντίγραφό της στον Άγιο Βασίλειο Πάτμου (1722). Τελικά η εικόνα επεστράφη στη μονή των Στροφάδων μετά την πάροδο ικανού χρόνου, με τη μεσολάβηση του ζακυνθινού επισκόπου πρώην Καρυουπόλεως Αγαθαγγέλου Λατίνου, ο οποίος εκείνη την εποχή μόναζε στην Πάτμο.
Η Θεοτόκος η Πάντων Χαρά είχε και αργυρή επένδυση, περί της οποίας γράφει τα δέοντα η Ζωή Μυλωνά στον Κατάλογο που προμνημονεύσαμε.

Ο αγιογράφος Α. Σκαλιώτης που ιστόρησε την Παντοχαρά, το ξωκλήσι – τάμα του Ελύτη στη Σίκινο, αγιογράφησε δύο εικόνες της Παντοχαράς. Η μία στο τέμπλο, δίπλα ακριβώς από την Παναγία Παραμυθία, εκεί δηλαδή που το εικονογραφικό πρόγραμμα απαιτεί την εικόνα του Αγίου προς τιμήν του οποίου είναι αφιερωμένος ο ναός. Επελέγη εδώ ένας εμφαντικός πλεονασμός: Δυό Παναγίες μαζί στο τέμπλο (διαβάστε εδώ το εύστοχο σχόλιο του φιλολόγου Δημήτρη Χριστόπουλου για την Παραμυθία ως προϋπόθεση της "των Πάντων Χαράς").
Όπως και οι υπόλοιπες εικόνες του τέμπλου και η Παντοχαρά ολόσωμη! Κρατώντας βέβαια τα βασικά στοιχεία της εικόνας των Στροφάδων. Και ιστορήθηκε και μια φορητή εικόνα της Παντοχαράς, αντίγραφο, επίσης, αυτής των Στροφάδων, με άλλη, όμως, χρωματολογική άποψη. Πιο ανάλαφρη, πιο προσιτή, αλλά με την σοβαρότητα στα πρόσωπα αμείωτη! Ο Ελύτης, θαρρώ, πως έβλεπε το παράδοξο της εικόνας και του άρεσε: Η Παντοχαρά δεν αποπνέει χαρά, με την τρέχουσα έννοια, αλλά μια μελαγχολία που είναι απέραντα ευγενική. Απ΄αυτή την Παναγία πηγάζει η όντως χαρά, δηλαδή η εσωτερική και αληθινή, η διαρκής και μόνιμη, που συνδέεται με μια πνευματικότητα η οποία δεν είναι εκ του κόσμου τούτου.

Το απολυτίκιο για την Παντοχαρά, που συνέθεσε κατόπιν παρακλήσεώς μου, ο φίλος ποιητής π. Παναγιώτης Καποδίστριας, ο οποίος διακονεί στη Ζάκυνθο και άρα είχε λόγο να το κάνει και ως εραστής της Ελυτικής ποίησης, τελειώνει με την φράση: “χαίροις, ωραιότης έλλογος, θεοπερίχυτη”.
Όταν το ψάλλαμε στα θυρανοίξια στη Σίκινο, με πλησίασε ένας σοβαρός άνθρωπος ενθουσιασμένος από το κείμενο, και μου είπε: “Αν δεν λεγόταν Παντοχαρά θα 'πρεπε να ονομαστεί Θεοπερίχυτη αυτή η Παναγιά του Ελύτη”. Κι εγώ σκέφτηκα αμέσως: “Παντοχαρά η θεοπερίχυτη”!
Πάντοτε υπό την σκέπη της να 'μαστε!

ΤΡΑΓΟΥΔΩΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΑΛΚΙ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ (ΦΩΤΟ)

Χθες, Τρίτη 13 Αυγούστου στο Λύκειο Τραγαίας, στο Χαλκί Νάξου, η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά με τη συνοδεία του Παναγιώτη Κραμπή στο πιάνο, ερμήνευσε μελωδίες της Μεσογείου και ...πέρα από τον Ατλαντικό, με το Αυγουστιάτικο φεγγάρι να δεσπόζει πάνω μας.

Τραγούδια των Μάνου Χατζιδάκι, Γιάννη Κωνσταντινίδη, Γιώργου Κουρουπού, Jose Maria Cano, Ennio Morricone, Kurt Weill, Francis Poulenc, Leo Delibes, Heitor Villa-Lobos.

Για το φινάλε της συναυλίας, η θαυμάσια μουσική του συνθέτη Γιώργου Κουρουπού για την "Λυσιστράτη" του Αριστοφάνη, με μικρό οργανικό και φωνητικό σύνολο. 

Η γενική επιμέλεια ήταν του συνθέτη Αλέξανδρου Καλογερά.

Ένα πολυπληθές, ζεστό κοινό!

ΤΟ ΟΚΤΑΗΧΟ ΔΟΞΑΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ "ΘΕΑΡΧΙΩ ΝΕΥΜΑΤΙ" ΑΠΟ ΤΟΝ π. ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΦΙΡΦΙΡΗ

Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την ιστορική ηχογράφηση του περιώνυμου οκτάηχου, και δίχορου, δοξαστικό του Εσπερινού στην Κοίμηση της Θεοτόκου "Θεαρχίω νεύματι", από τον αείμνηστο πρωτοψάλτη του Αγίου Όρους διακο-Διονύσιο Φιρφιρή. 

Η ηχογράφηση που εξέδωσε στα 2002 ο Μανόλης Χατζηγιακουμής από το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων, στη σειρά "Οκτάηχα" από τα "Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής", πραγματοποιήθηκε στα 1988, αν και υπήρχε και μια παλαιότερη στα 1985. 

Ο Μανόλης Χατζηγιακουμής σημειώνει για το εξαίρετο αυτό μέλος και την ερμηνεία του π. Διονυσίου:

Το οκτάηχο, και δίχορο, δοξαστικό του Εσπερινού στην Κοίμηση της Θεοτόκου Θεαρχίω νεύματι (CD 9ο) είναι όχι μόνο το μοναδικό οκτάηχο μέλος που περιέχεται στο Δοξαστάριο του Ιακώβου (πρώτη καταγραφή 1794/1795, α' έκδοση Κων/πολη 1836, τόμ. Β', σ. 146-53), αλλά και από τα λαμπρότερα μέλη του μουσικού αυτού Βιβλίου και, γενικότερα, από τα λαμπρότερα του συνολικού έργου του μεγάλου αυτού εκκλησιαστικού συνθέτη. Έχει επίσης και αυτόνομη (ανεξάρτητη από το Δοξαστάριο) χειρόγραφη και έντυπη παράδοση (π.χ. Ταμείον Ανθολογίας, Κων/πολη 1834, τόμ. Α', σ. 136-43, Κων/πολη 1838, σ. 79-84, κ.α.). Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα, στην οκτάηχη αυτή μορφή, δοξαστικά μέλη με παρουσία στο Παλαιό Στιχηράριο και στα Νεώτερα επώνυμα, του Χρυσάφη του νέου (1655) και του Γερμανού Νέων Πατρών (1665). Εκτός από τον τύπο στο αργό στιχηραρικό μέλος, το οκτάηχο αυτό δοξαστικό έχει μελοποιηθεί σε νεώτερη εποχή (μέσα 18ου αι. κ.εξ.) και στο σύντομο στιχηραρικό μέλος, πρώτα από τον Ιωάννη πρωτοψάλτη (†1770) αυτόνομα και, στη συνέχεια, από τον Πέτρο τον Πελοποννήσιο (†1777) στο δικό του Δοξαστάριο (και τα δύο στην α' έκδοση του Δοξασταρίου, Βουκουρέστι 1820, σ. 227-30 του Πέτρου και σ. 230-33 του Ιωάννου). Έτσι, το αργό αυτό δοξαστικό του Ιακώβου αποτελεί την ιστορική κατάληξη μιας πλουσιότατης και μακραίωνης παράδοσης που σχετίζεται μάλιστα άμεσα με την αντίστοιχη επίσης πλούσια και μακραίωνη παράδοση του Στιχηραρίου. 

Καταρχήν, πρώτο στοιχείο άξιο σχολιασμού είναι το ίδιο το κείμενο. Πρόκειται για μια ποιητικότατη, λεκτικά και εικονοποιητικά, περιγραφή της Μετάστασης της Παναγίας, κατά το εκκλησιαστικό δόγμα, στους ουρανούς. Δομημένο, στην αρχαία του σύνθεση, κατά το οκτάηχο σύστημα (των κυρίων και πλαγίων ήχων) και εμπνευσμένο, πιθανότατα, από αυτοκρατορικές τελετές, δίνει μια λαμπρή, πανοραμική εικόνα του σπουδαίου αυτού θεολογικού γεγονότος: Θεαρχίω νεύματι, πάντοθεν οι θεοφόροι Απόστολοι, υπό νεφών μεταρσίως αιρόμενοι [ηχ α'] || Καταλαβόντες το πανάχραντον, και ζωαρχικόν σου σκήνος, εξόχως ησπάζοντο [ηχ πλ α']. || Αι δε υπέρτατοι των ουρανών Δυνάμεις, συν τω οικείω Δεσπότη παραγενόμεναι [ηχ β'], || Το θεοδόχον και ακραιφνέστατον σώμα προπέμπουσι, τω δέει κρατούμεναι· υπερκοσμίως δε προώχοντο, και αοράτως εβόων, ταις ανωτέραις Tαξιαρχίαις· Ιδού η παντάνασσα Θεόπαις παραγέγονεν [ηχ πλ β']. || Άρατε πύλας, και ταύτην υπερκοσμίως υποδέξασθε, την του αενάου φωτός Μητέρα [ηχ γ']· || Διά ταύτης γαρ η παγγενής των βροτών σωτηρία γέγονεν· ω [γρ. η] ατενίζειν ουκ ισχύομεν, και ταύτη άξιον γέρας απονέμειν αδύνατον [ηχ βαρύς]. || Ταύτης γαρ το υπερβάλλον, υπερέχει πάσαν έννοιαν [ηχ δ']. || Διό άχραντε Θεοτόκε, αεί συν ζωηφόρω Βασιλεί, και τόκω ζώσα, πρέσβευε διηνεκώς, περιφρουρήσαι και σώσαι, από πάσης προσβολής εναντίας την νεολαίαν σου· την γαρ σην προστασίαν κεκτήμεθα [ηχ πλ δ']. || Εις τους αιώνας, αγλαοφανώς μακαρίζοντες [ηχ α']. 

Πέρα από τον σύνολο δοξολογικό χαρακτήρα, στο εκτενές αυτό Δοξαστικό είναι ευδιάκριτα τέσσερα αφηγηματικά επίπεδα. Στο πρώτο (ηχ α' και πλ α') οι Απόστολοι “υπό νεφών αιρόμενοι” παραλαμβάνουν ασπαζόμενοι το Σκήνος της Παναγίας. Στο δεύτερο (ηχ β' και πλ β') οι υπέρτατες Δυνάμεις, με τον “οικείο” Δεσπότη, “παραγενόμεναι” συνοδεύουν το Σκήνος στην υπερκόσμια διαδρομή του. Το μέρος κλείνει με την άφιξη της πομπής προ των ουρανίων Πυλών και την αναγγελία προς τις ανώτερες Ταξιαρχίες “Ιδού η παντάνασσα Θεόπαις παραγέγονεν”. Στο τρίτο, και κεντρικότερο (ηχ γ' και ηχ βαρύς), υμνείται και δοξάζεται η Παναγία ως η Μητέρα του αενάου φωτός, διά της οποίας πραγματοποιήθηκε η σωτηρία των ανθρώπων και προς την οποία είναι αδύνατο να απονείμει κανείς “άξιον γέρας”. Στο τέταρτο, και τελευταίο (ηχ δ' και πλ δ'), μετά τη διαβεβαίωση ότι “το υπερβάλλον αυτής υπερέχει πάσαν έννοιαν”, η αφήγηση μεταβάλλεται σε ικεσία και επίκληση: να πρεσβεύει σταθερά, ώστε να περιφρουρείται και να σώζεται η “νεολαία” της. Αυτήν όλοι κεκτήμεθα προστασίαν μακαρίζοντάς την εις τους αιώνας. Η τετραμερής αυτή δομή (α' και β' μέρος Πορεία και Άφιξη στους Oυρανούς, γ' Ύμνος και Εγκώμιο της Παναγίας, δ' Ικεσία και Επίκληση) συμπίπτει απόλυτα, όπως γίνεται αμέσως φανερό, με το επίσης τετραμερές σχήμα των επιμέρους (κυρίων και πλαγίων) ήχων, και προφανώς όχι τυχαία. Έτσι, στο Δοξαστικό αυτό δεν περιγράφεται μόνο, με έντονα εικονοποιητικό τρόπο, ένα τόσο σπουδαίο θεολογικό γεγονός, όπως η Μετάσταση της Παναγίας, αλλά, κυρίως, υμνείται και δοξάζεται, με μεστούς ποιητικούς τόνους και όμοια σχήματα, το ουσιαστικό πρόσωπό της ως Μητέρας του Θεού και διαρκούς Μεσίτριας του Κόσμου. 

Το δοξαστικό Θεαρχίω νεύματι, ως οκτάηχο μέλος, οδεύει κατά το σύστημα των κυρίων και πλαγίων ήχων (πρώτος - πλάγιος του πρώτου, δεύτερος - πλάγιος του δευτέρου, τρίτος - πλάγιος του τρίτου / βαρύς, τέταρτος - πλάγιος του τετάρτου, επάνοδος στον α' ήχο). Ως μέλος του Ιακώβου πρωτοψάλτου δεν αποτελεί εξυπαρχής πρωτογενή σύνθεση. Δομή, φράσεις, ύφος, όλα σ’ αυτό παραπέμπουν στο όμοιο μέλος του Παλαιού Στιχηραρίου. Πιο συγκεκριμένα, στη νεώτερη ασματική παράδοση του Στιχηραρίου του Γερμανού Νέων Πατρών (αυτόγραφο Στιχηράριο Γερμανού 1665), στην οποία άλλωστε στηρίζεται και ολόκληρο το Δοξαστάριο του Ιακώβου. 

Για το οκτάηχο αυτό μέλος πρέπει να ειπωθούν: 1) Και αυτό έχει συντεθεί επίσης (όπως και ολόκληρο το Δοξαστάριο) “δι’ ευρύθμου και συντετμημένου τρόπου”. Πρόκειται για έναν εσωτερικό, ακατάγραφο ρυθμό, πέρα από την τυπική, και συνήθη, χρονική αγωγή, απόλυτα συνυφασμένον με την όλη ανάπτυξη των επιμέρους μουσικών γραμμών και φράσεων (και ο οποίος διασώζεται ακέραιος στη λαμπρή ερμηνεία του πατρός Διονυσίου). O ρυθμός αυτός, ο οποίος επιβάλλεται ήδη από την αρχική μουσική φράση (ακόμη και από τον εκτός κειμένου επιβλητικό επίσης πρόλογο Δόξα και Νυν), κυριαρχεί σταθερά σ’ ολόκληρο το μέλος, προσδίδοντας σ’ αυτό ένα από τα τόσο ιδιαίτερα, και αρχαιότροπα, χαρακτηριστικά του. 2) Το δεύτερο, εξίσου σπουδαίο (ίσως σπουδαιότερο για το συγκεκριμένο αυτό μέλος), είναι η παραστατικότατη μουσική εικονοποιία, η οποία υπηρετεί πιστά την παραστατικότατη επίσης εικονοποιία του ποιητικού κειμένου. Στο θέμα αυτό το Θεαρχίω νεύματι είναι ένα από τα λαμπρότερα δείγματα της μελοποιητικής δεινότητας του Ιακώβου. Αλλά και ο επί μέρους ποιητικός λόγος βρίσκει παντού την κατάλληλη, και αναγκαία, μουσική επένδυση, εφόσον μάλιστα ο Ιάκωβος υπήρξε γενικότερα, κατά την ιστορική μαρτυρία, “ο πρώτος εις το κατά το νόημα μελοποιείν”. Έτσι, Λόγος και Μέλος βρίσκονται εδώ σε μια σπάνια αρμονική αλληλουχία και σύζευξη. 3) Σημαντικό στοιχείο της σύνθεσης αποτελεί επίσης και το ύφος, υμνητικό, δοξαστικό και χαρμόσυνο. Δεν είναι μόνο το είδος του μέλους (Δοξαστικό), αλλά, κυρίως, το ειδικό θέμα, το οποίο επιβάλλει το συγκεκριμένο αυτό ύφος. Παντού, σ’ όλους του ήχους, επισημαίνονται πλούσιες δυναμικές κορυφώσεις, ενώ ολόκληρο το μάθημα διαπνέεται από υψιπετή έξαρση και ανάταση. Σ’ αυτό βοηθά αποτελεσματικά η κατάλληλη χρησιμοποίηση των ήχων και η χρησιμοποίηση επίσης κατάλληλων για την περίσταση θέσεων. Έτσι, το ύφος συμβαδίζει απόλυτα με τον ουσιώδη χαρακτήρα της σύνθεσης και του κειμένου. 4) Εδώ πρέπει να προστεθούν και ορισμένα άλλα, εσωτερικά κυρίως στοιχεία που προσιδιάζουν στο μέλος. Η ολοκληρωμένη ταύτιση μουσικών φράσεων και αντίστοιχων λέξεων. Η παρατήρηση καλύπτει, γενικότερα, όλο το στιχηραρικό είδος, ωστόσο στο οκτάηχο αυτό μάθημα βρίσκει απόλυτη εφαρμογή και συνέπεια. Η σταθερή σύμπτωση, παντού, του μουσικού με τον γραμματικό τόνο. Μάλιστα στις περιπτώσεις αυτές ο μουσικός τόνος διατυπώνεται πάντοτε με έμφαση και αισθητά οξύτερα από τους λοιπούς, συνάλληλους φθόγγους. Η έντεχνη και ομαλή (συχνά δυσδιάκριτη) συμπλοκή των ήχων, έτσι που το σύνολο άκουσμα να αποκτά συμπαγή ενότητα και ομοιογένεια. Η ενότητα αυτή γίνεται απόλυτα εμφανής με τον συγκεκριμένο εδώ τρόπο ερμηνείας του μαθήματος (ενιαίο, χωρίς τον τύπο της δίχορης μορφής). Oι επιμέρους μελισματικές μετατροπίες (περιορισμένες και όπου, πράγματι, χρειάζονται) δεν αποτελούν απλά στοιχεία επιτήδευσης, αλλά χρησιμοποιούνται για να τονίσουν και να “περιγράψουν” ηχοχρωματικά ειδικές νοηματικά λέξεις (“τω δέει κρατούμεναι”, “προώχοντο”, “από πάσης προσβολής εναντίας” κλπ.). 

Η ερμηνεία του πατρός Διονυσίου Φιρφιρή στο οκτάηχο αυτό Δοξαστικό του Ιακώβου πρωτοψάλτου αποτελεί μέγιστο επιστημονικό και πνευματικό γεγονός (και πρέπει επίσης να θεωρηθεί μέγιστο ευτύχημα η καταγραφή της). Στην ουσία, πρόκειται για μιά σπάνια και εξαιρετικά σημαντική ιστορική ηχογράφηση (Φεβρουάριος 1988, και παλαιότερη 1985). Το μέλος ψάλλεται, και στις δύο περιπτώσεις, από την α' έκδοση του Δοξασταρίου του Ιακώβου (Κων/πολη 1836, τόμ. Β', σ. 143-56, εδώ σ. 31 κ.εξ.). Για την ερμηνεία αυτή του πατρός Διονυσίου πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο ειδικά, και σπουδαία, δεδομένα. Το πρώτο είναι η μακραίωνη ζωντανή λειτουργική χρήση του Δοξαστικού αυτού στο Άγιον Όρος. Παράλληλα, ότι η λειτουργική αυτή χρήση συνδέεται εκεί με τη μεγάλη επίσης ψαλτική παράδοση του Στιχηραρίου (όπως άλλωστε συνδέεται και ολόκληρο το Δοξαστάριο του Ιακώβου). Το δεύτερο είναι η εξίσου μεγάλη ψαλτική εμπειρία του μέλους αυτού του Ιακώβου από τον πατέρα Διονύσιο Φιρφιρή (το έψαλλε στο Άγιον Όρος επί 60 ολόκληρα χρόνια, όπως ο ίδιος έλεγε, και όπως ακριβώς το διδάχθηκε από την προηγούμενη γενιά των μεγάλων Αγιορειτών ψαλτών και πατέρων). Με τα δεδομένα αυτά εξηγείται ευκολότερα η ιδιότυπη και λαμπρή αυτή ερμηνεία, η οποία παραπέμπει έτσι, επί της ουσίας, σε παλαιά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα πρότυπα. Στην πράξη, πρόκειται για σπάνιο και ασυνήθιστο ερμηνευτικό άκουσμα, “ξένο” και αλλότριο, στο σύνολό του, από τα όμοια τρέχοντα και συνήθη. Η μοναδικότητα της ερμηνείας του πατρός Διονυσίου γίνεται ακόμη περισσότερο αντιληπτή, αν προστεθεί εδώ ότι το ερμηνευτικό άκουσμα του οκτάηχου αυτού Δοξαστικού είναι σήμερα, στο υπόλοιπο Άγιον Όρος, αισθητά διαφοροποιημένο και ότι, επιπλέον, στον χώρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και στους άλλους ναούς της ευρύτερης Κωνσταντινούπολης, ψαλλόταν πάντοτε (και εξακολουθεί να ψάλλεται) το όμοιο οκτάηχο Δοξαστικό (σε σύντομο στιχηραρικό μέλος) του Πέτρου Πελοποννησίου (†1777). Έτσι, η ερμηνεία του πατρός Διονυσίου δεν αξιολογείται μόνο ως προς τη μοναδικότητα της μουσικής και εκφραστικής της διατύπωσης, αλλά, παράλληλα, και ως προς την ιστορική της σημειολογία, καθώς αποτελεί το οριστικό τέρμα μιας τόσο μεγάλης ειδικής (και ζωντανής ως τις ημέρες μας) ψαλτικής πορείας. Παρά τα τεχνικά μειονεκτήματα (την κόπωση της ηλικίας των 76 χρόνων, και, ατυχώς, το υποτονικό ισοκράτημα, ασύμβατο στην ουσία με τον έντονο δοξαστικό χαρακτήρα του μέλους και, κυρίως, της συγκεκριμένης ερμηνείας), η εντυπωσιακή αυτή εκτέλεση στοιχειοθετείται από πολλά, και σπουδαία, τεκμήρια. 1) Το πρώτο είναι η ειδική εκφορά των μουσικών γραμμών και φράσεων, συνεκτική, εύστροφη, αναλυτική. Πιο συγκεκριμένα, η λαμπρή, και ομοιογενής, απόδοση των ιστορικών ποιοτικών χαρακτήρων (σε αρμονικότατη μάλιστα συμπλοκή με εκείνην των ποσοτικών), ακόμη, η σύνολη οργανική ενότητα και ο ανεξάντλητος πλούτος των επιμέρους εκφραστικών αποχρώσεων. Εντυπωσιάζει πράγματι ο αρχαιοπρεπής, και κλασικός, τρόπος εκφοράς όλων των “θέσεων”, απολύτως μέσα στο πνεύμα και στον χαρακτήρα του αργού στιχηραρικού μέλους. Στο θέμα αυτό η ερμηνεία αποτελεί πράγματι μοναδικό δίδαγμα και εμπειρία. 2) Το δεύτερο εξίσου σπουδαίο είναι η πρωτότυπη ρυθμική ροή και κίνηση (γοργόρρυθμη στην τελική εκδοχή, περισσότερο αργόρρυθμη στην παλαιότερη). Δεν είναι μόνο η απόλυτη ακρίβεια του ρυθμού και του χρόνου, αλλά, κυρίως, ο ιδιότυπος ρυθμικός κυματισμός και οιονεί μετεωρισμός του ήχου. Πρόκειται για ένα από τα πιο σπουδαία, και αξιοπρόσεκτα, συστατικά της παρούσας ερμηνείας. Από μιαν άποψη, πρέπει να θεωρηθεί (όπως ειπώθηκε και σε άλλη περίσταση) ότι η ρυθμική (και εκφραστική) αυτή ιδιοτυπία εμπεριέχει, κατά πάσαν πιθανότητα, εκτελεστικά κατάλοιπα της παλαιάς Χειρονομίας. Με τη συγκεκριμένη επισήμανση, η ερμηνεία εδώ αποκτά, εκτός των άλλων, και μιαν άλλη διάσταση. 3) Ένα τρίτο είναι το ύφος, στιβαρό, ηγεμονικό και στεντόρειο, πάνω απ’ όλα όμως εξαιρετικά υψιπετές, δοξαστικό και χαρμόσυνο. Το ύφος αυτό, το οποίο υποστηρίζεται έξοχα από το οικείο φωνητικό εύρος και τον ιδιότυπο ισχυρό τονισμό (στη θέση), ανταποκρίνεται άριστα στο υψήγορο μουσικό και ποιητικό κείμενο. Σύμφυτο, στην υφή του, με την ουσία του μέλους αναδεικνύει και επιβάλλει καθοριστικά το μοναδικό αυτό άκουσμα. Εδώ αποδεικνύεται ότι το πραγματικό ύφος στα εκκλησιαστικά μέλη δεν είναι απλά ένα τυπικό στερεότυπο, αλλά μιά σύνθετη και ουσιαστική δημιουργική πράξη. 4) Ως τελευταίο πρέπει να προστεθεί ο ακραιφνής και ουσιώδης χαρακτήρας της ερμηνείας, αυθεντικός, γνήσιος, υπερβατικός. Πέρα από τα προηγούμενα, ό,τι προέχει στην παρούσα ερμηνεία είναι προπάντων η βαθειά και έλλογη βίωση του μέλους, στο σύνολό του και σε όλες του τις επιμέρους λεπτές αποχρώσεις. Με σπάνια ψυχική μέθεξη, ελευθερία και άνεση (που την έχει ενισχύσει προφανώς η μακρόχρονη λειτουργική εκτέλεση από τον ίδιο) αποκαλύπτει δημιουργικά τις σπάνιες αρετές του Μαθήματος. Κείμενο, μέλος, ερμηνεία αποτελούν εδώ μιαν αδιάσπαστη ενότητα, αναδεικνύοντας έξοχα ένα από τα αριστουργήματα του αρχαίου αργού στιχηραρικού μέλους και της εκκλησιαστικής μουσικής σύνθεσης γενικότερα. Η μεγάλη λαϊκή ερμηνευτική παράδοση του Όρους βρίσκεται, και στην περίπτωση αυτή, σε μια κορυφαία της στιγμή. Για να αποδειχθεί, άλλη μια φορά, ότι η ερμηνεία των εκκλησιαστικών μελών δεν είναι δεξιοτεχνία και έμφαση, ούτε άκρατος υποκειμενισμός, αλλά, κυρίως, γνώση των ειδών, σεβασμός και πειθαρχία στις αρχές και στους κανόνες της μεγάλης αυτής μουσικής τέχνης, πάνω απ’ όλα εσωτερική συμμετοχή, βίωση, έμπνευση. 

Το οκτάηχο Δοξαστικό στην Κοίμηση της Θεοτόκου Θεαρχίω νεύματι του Ιακώβου πρωτοψάλτου παραμένει ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά μέλη του καθόλου Oκτάηχου συστήματος, αλλά και του επιμέρους Στιχηραρικού είδους. Επιπλέον, έχει διατηρηθεί ολοζώντανο στη λειτουργική πράξη ως τις ημέρες μας, και μάλιστα μέσα στο παλαιότροπο και βιωματικό περιβάλλον του Αθωνικού χώρου. Από την άποψη αυτή, η ερμηνεία εδώ του πατρός Διονυσίου Φιρφιρή καταγράφει (και αναδεικνύει) την ουσία και το κάλλος του ιδιότυπου ιστορικού εκκλησιαστικού αυτού μέλους.